कोटी उधळणारे उत्सव की कर्णाकर्ण बधीर करणारा आवाज? पुणेकरांना नको कानठळ्या बसवणारे साऊंड पोल्युशन, पण कोणाचेही ठोस धोरण नाही!

पुणे: महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी आणि विद्येचे माहेरघर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पुणे शहरामध्ये सध्या एका अत्यंत गंभीर आणि ज्वलंत सामाजिक प्रश्नाने जोर धरला आहे. पुण्यात दरवर्षी शेकडो कोटी रुपयांची उलाढाल करणारे विविध उत्सव मोठ्या दिमाखात साजरे केले जातात, परंतु या उत्सवांच्या नावाखाली होणारे अतोनात आणि कर्णकर्कश ध्वनी प्रदूषण (Noise Pollution) आता पुणेकरांच्या सहनशक्तीच्या पलीकडे गेले आहे. कोट्यवधी रुपयांचा खर्च करून आयोजित केल्या जाणाऱ्या या उत्सवांमध्ये वाजवले जाणारे डीजे (DJ), डॉल्बी सिस्टीम्स आणि प्रचंड आवाजाचे लाऊडस्पीकर यामुळे शहरातील ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले, रुग्ण आणि सर्वसामान्य नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात आले आहे. विशेष म्हणजे, बहुतांश पुणेकरांना आता हा कानठळ्या बसवणारा आणि त्रासदायक आवाज अजिबात नकोसा झाला आहे, तरीही यावर ठोस कारवाई करण्यासाठी किंवा स्पष्ट भूमिका घेण्यासाठी प्रशासनासह कोणतीही यंत्रणा पुढे येताना दिसत नाही.

मिळालेल्या सविस्तर माहितीनुसार, पुण्यात गणपती उत्सव, नवरात्रौत्सव, दहीहंडी, शिवजयंती आणि इतर विविध धार्मिक व सांस्कृतिक सण-उत्सवांचे प्रमाण प्रचंड मोठे आहे. या उत्सवांवर मंडळे आणि प्रायोजकांकडून शेकडो कोटी रुपयांची उधळण केली जाते. रोषणाई, आकर्षक मंडप आणि महापालिका निवडणुका किंवा राजकीय प्रभावामुळे उत्सवांचे स्वरूप आता भव्य आणि व्यावसायिक होत चालले आहे. मात्र, या सर्व आनंदाच्या वातावरणात उत्सवांच्या मिरवणुकांमध्ये वापरले जाणारे कर्णकर्कश साऊंड सिस्टम्स मर्यादेपेक्षा कैक पटीने जास्त आवाज निर्माण करतात. सर्वोच्च न्यायालयाचे आणि प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे ध्वनी प्रदूषणाबाबतचे स्पष्ट नियम असतानाही, प्रत्यक्षात मात्र या नियमांची पायमल्ली होताना दिसते. रात्री उशिरापर्यंत चालणारे डीजेचे दणदणाट आणि कंपनामुळे घरांच्या खिडक्यांच्या काचा थरथरतात, अशा तक्रारी नागरिक वारंवार करत असतात.

या सर्व गंभीर परिस्थितीवर विविध पर्यावरणप्रेमी संस्था, डॉक्टर आणि नागरिक संघटनांनी तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. कानठळ्या बसणाऱ्या या आवाजामुळे उच्च रक्तदाब (Blood Pressure), हृदयविकाराचा झटका, श्रवणशक्ती मंदावणे आणि मानसिक ताणतणाव यांसारखे गंभीर आजार जडत असल्याचे वैद्यकीय तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांना आणि अभ्यास करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना याचा सर्वाधिक त्रास सहन करावा लागतो. गणेशोत्सव असो वा इतर कोणतेही सण, आनंद साजरा करण्याच्या पद्धतीमध्ये असामाजिक आणि त्रासदायक ठरणाऱ्या या आवाजाच्या मुळाशी जाणे गरजेचे आहे.

परंतु, अत्यंत दुर्दैवाची बाब म्हणजे या गंभीर समस्येवर राजकीय नेते, पोलीस प्रशासन, महापालिका अधिकारी किंवा अगदी उत्सव मंडळे यांच्यापैकी कोणाकडेही कोणतीही ठोस, स्पष्ट किंवा कठोर भूमिका नाही. निवडणुका डोळ्यासमोर ठेवून किंवा नागरिकांच्या रोषाला सामोरे जावे लागेल या भीतीपोटी प्रशासन केवळ तोंडी आश्वासने देते, पण प्रत्यक्षात कारवाईच्या पातळीवर मोठी उदासीनता दिसून येते. कायद्याची कठोर अंमलबजावणी न झाल्यामुळे बेजबाबदारपणे वाजवले जाणारे साऊंड सिस्टीम्स उत्सवांच्या पावित्र्याला आणि उत्साहाला गालबोट लावत आहेत. त्यामुळे 'उत्सव असावेत, पण कानठळ्या बसवणारा त्रास नको' अशी साधी आणि स्पष्ट मागणी आता सुजाण पुणेकरांमधून जोर धरू लागली आहे.