आखाती देशांतील तणावाचा फायदा! भारताची रशियाकडून कच्च्या तेलाची ऐतिहासिक विक्रमी आयात; ऊर्जा सुरक्षेसाठी मोदी सरकारची नवी रणनीती

मुबई:आखाती देशांमध्ये (Middle East) सुरू असलेला तीव्र राजकीय संघर्ष आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या 'हॉर्मुझ सामुद्रधुनी'मधील (Strait of Hormuz) वाहतूक कोंडीच्या पार्श्वभूमीवर भारताने आपली ऊर्जा सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी मोठी रणनीती आखली आहे. पश्चिम आशियातून होणारा कच्च्या तेलाचा पुरवठा खंडित झाल्यामुळे निर्माण झालेली तूट भरून काढण्यासाठी भारतीय तेल शुद्धीकरण कारखान्यांनी (Refineries) रशियाकडून कच्च्या तेलाची (Crude Oil) अभूतपूर्व आणि ऐतिहासिक पातळीवर आयात वाढवली आहे. जून २०२६ मध्ये भारताची रशिया कडून झालेली तेल आयात प्रतिदिन २.६ दशलक्ष बॅरलच्या (bpd) विक्रमी पातळीवर पोहोचली असून, यामुळे रशिया हा भारताचा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार देश म्हणून आणखी मजबूत झाला आहे.

 

 

हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव आणि भारताचा 'मास्टरस्ट्रोक'

अमेरिका-इराण संघर्षादरम्यान हॉर्मुझ सामुद्रधुनी पूर्णपणे किंवा अंशतः बंद राहिल्याने आखाती देशांमधून होणारी जागतिक तेल वाहतूक धोक्यात आली होती. या जागतिक ऊर्जा संकटामुळे सौदी अरेबिया, इराक आणि कुवेत या देशांमधून भारताला मिळणाऱ्या पारंपरिक तेलाचे प्रमाण ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर घसरले. इराकवर पूर्णपणे अवलंबून असलेल्या भारताला गेल्या चार महिन्यांत तिथून अतिशय कमी तेल मिळाले. अशा कठीण परिस्थितीत भारताने रशियाच्या स्वस्त दरातील 'उरल्स' (Urals) कच्च्या तेलाचा पर्याय स्वीकारत देशातील तेलाचा पुरवठा विस्कळीत होऊ दिला नाही. जून महिन्यात भारताच्या एकूण तेल आयातीमध्ये रशियाचा वाटा तब्बल ५३.५% इतका वाढला आहे.

युएईकडूनही आयातीत वाढ; अमेरिकेचे निर्बंध झुगारले

कमोडिटी मार्केट अॅनॅलिटिक्स फर्म 'केप्लर' (Kpler) च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, भारतीय कंपन्यांनी केवळ रशियाच नाही, तर संयुक्त अरब अमिरातीकडून (UAE) देखील पाइपलाइनद्वारे येणाऱ्या तेलाची आयात वाढवून विक्रमी पातळी गाठली आहे. नुकतीच अमेरिकेने रशियाकडून तेल खरेदी देण्यासंदर्भातील 'सँक्शन्स वेव्हर' (Sanctions Waiver - निर्बंधांमधील सवलत) ची मुदत संपुष्टात आणली असली, तरी भारताच्या पेट्रोलियम मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की भारताची तेल खरेदी ही देशाचे व्यावसायिक हित आणि राष्ट्रीय ऊर्जा सुरक्षेवर आधारित आहे. भारतीय रिफायनर्सनी अमेरिकेच्या दुय्यम निर्बंधांची पर्वा न करता, रुबल पेमेंट आणि सुरक्षित वर्कअराउंड्सच्या माध्यमातून रशियन बॅरल्स घेणे सुरूच ठेवले आहे.

 

भविष्यातील ऊर्जा सुरक्षा रणनीती

हॉर्मुझ सामुद्रधुनी खुली करण्यासाठी नुकताच अमेरिका आणि इराणमध्ये प्राथमिक शांतता करार झाला असला आणि काही भारतीय तेलवाहू जहाजांनी या मार्गावरून पुन्हा प्रवास सुरू केला असला, तरी हा मार्ग पूर्ववत होण्यासाठी अनेक आठवडे किंवा महिने लागू शकतात. ऊर्जा क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, आखाती देशांमधील पुरवठा सुरळीत झाल्यानंतरही भारत रशियावरील आपले अवलंबित्व अचानक कमी करणार नाही. भारताने आपल्या रणनीतीचा भाग म्हणून केवळ रशियाच नाही, तर व्हेनेझुएला आणि अटलांटिक बेसिनमधील ब्राझील, कॅनडा सारख्या देशांमधूनही कच्चे तेल खरेदी करून आपला पुरवठा स्रोत अधिक व्यापक (Diversified) केला आहे.

 

सविस्तर वाचा, लिंक कमेंट मध्ये https://punenews24.in/