मध्य रेल्वेच्या 'झिरो स्क्रॅप मिशन'ची मोठी कमाई; रूळ, स्लीपर आणि इंजिनांची विक्री करत मिळवले तब्बल ३२३ कोटी रुपये!

मुंबई : भारतीय रेल्वेचा कणा असलेल्या मध्य रेल्वेने 'झिरो स्क्रॅप मिशन' (Zero Scrap Mission) अंतर्गत भंगार विक्रीतून एक अत्यंत उल्लेखनीय व मोठी कामगिरी फत्ते केली आहे. मध्य रेल्वेने चालू आर्थिक वर्ष २०२६-२७ मधील एप्रिल ते सप्टेंबर या पहिल्या सहा महिन्यांच्या कालावधीत निरुपयोगी भंगार साहित्याची विक्री करून तब्बल ३२३.५० कोटी रुपयांचा घसघशीत महसूल गोळा केला आहे. यामध्ये विशेष उल्लेखनीय बाब म्हणजे केवळ सप्टेंबर महिन्यातच ७०.४२ कोटी रुपयांच्या भंगाराची विक्री नोंदवली गेली आहे.

रेल्वे प्रशासनाने दिलेल्या सविस्तर माहितीनुसार, रेल्वेचे विविध यार्ड, रेल्वे वर्कशॉप्स, डेपो आणि ट्रॅकच्या परिसरामध्ये अनेक वर्षांपासून पडून असलेले जुने, कालबाह्य आणि निरुपयोगी साहित्य शोधून काढून त्यांची पद्धतशीरपणे विल्हेवाट लावण्यावर या मोहिमेत विशेष भर देण्यात आला होता. 'स्वच्छता ही सेवा २०२६' या विशेष मोहिमेदरम्यान १७ सप्टेंबरपासून मध्य रेल्वेने तब्बल ४,८८४ मेट्रिक टन भंगाराची यशस्वी विल्हेवाट लावली. या केवळ एकाच मोहिमेतून रेल्वेला ४४.२४ कोटी रुपयांचे मूल्य प्राप्त झाले. याशिवाय, चालू आर्थिक वर्षामध्ये सप्टेंबरपर्यंत सुमारे ४६.८५ मेट्रिक टन ई-कचऱ्याची (E-Waste) देखील यशस्वी विक्री करण्यात आली असून, याद्वारे रेल्वेच्या तिजोरीत १.११ कोटी रुपयांचा अतिरिक्त महसूल जमा झाला आहे.

रूळ, स्लीपर आणि इंजिनांचा भंगार विक्रीमध्ये समावेश मध्य रेल्वेने विकलेल्या या विशाल भंगारामध्ये प्रामुख्याने २९,९९३ मेट्रिक टन रेल्वे रूळ (Rails) व परमनंट-वे भंगार, तब्बल १ लाख ७२ हजार १९५ लोखंडी व सिमेंटचे स्लीपर, १५,५४७ मेट्रिक टन लोहयुक्त (Ferrous) भंगार, तसेच १,९९९ मेट्रिक टन लोहविरहित (Non-Ferrous) विविध प्रकारच्या साहित्याचा समावेश करण्यात आला आहे. जुने आणि पडून असलेले हे सर्व भंगार रेल्वे परिसराबाट हटविल्यामुळे रेल्वेचे विविध यार्ड, डेपो आणि कारखान्यांच्या (वर्कशॉप) परिसरातील शेकडो एकर जागा मोकळी झाली आहे. परिणामी, रेल्वेच्या कार्यक्षेत्रातील स्वच्छता आणि प्रवाशांच्या व कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षिततेमध्ये सुधारणा होण्यास मोठी मदत झाली असल्याचे मध्य रेल्वे प्रशासनाकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे.

भुसावळ विभाग महसूल वसुलीत ठरला आघाडीवर मध्य रेल्वेच्या अंतर्गत येणाऱ्या विविध विभागांमधून झालेल्या या भंगार विक्रीमध्ये भुसावळ विभागाने संपूर्ण मध्य रेल्वेत बाजी मारत सर्वाधिक ५७.२७ कोटी रुपयांच्या भंगार विक्रीची नोंद केली आणि ते प्रथम क्रमांकावर राहिले. त्यापाठोपाठ मुंबई विभागाने ५२.०८ कोटी रुपये, पुणे विभागाने ४७.५५ कोटी रुपये, नागपूर विभागाने ४६.०८ कोटी रुपये, तर सोलापूर विभागाने १४.६९ कोटी रुपयांच्या भंगाराची विक्री केली. याशिवाय उर्वरित महसूल मध्य रेल्वेच्या इतर वेगवेगळ्या डेपोमधून प्राप्त झाला आहे. रेल्वे नेटवर्कवर 'झिरो स्क्रॅप स्टेटस' पूर्णपणे साध्य करण्यासाठी सर्व मंडळे, विभाग आणि डेपोमध्ये भंगाराची अचूक ओळख पटवणे, त्याचे शास्त्रोक्त वर्गीकरण करणे आणि विहित नियमांनुसार विल्हेवाट लावण्याची मोहीम सातत्याने राबवली जात आहे. यामुळे एकीकडे रेल्वेची स्वच्छता राखली जात असून दुसरीकडे निरुपयोगी आणि पडिक साहित्यातून भरघोस महसूल निर्मिती होत आहे.