रुचिर शर्मा यांचा कॉलम:मस्क, ऑल्टमन, झुकेरबर्गवरचे‎ चित्रपट काय संदेश देतायत ?‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎मी अनेक वर्षांपासून ‘फोर्ब्स''च्या अब्जाधीशांच्या‎यादीचा अभ्यास करत आहे. संपत्तीतील वाढती विषमता‎कोणत्या देशांत सामाजिक असंतोष पसरवू शकते, हे‎शोधणे हा यामागचा उद्देश असतो. तंत्रज्ञानासारख्या‎नवनिर्मिती व उत्पादकता वाढवणाऱ्या क्षेत्रांतील ‘गुड‎बिलियनेअर्स’ यांच्याकडे संपत्तीचा प्रवाह असतो, तेव्हा‎असंतोषाचा धोका कमी असतो. असा एक मुख्य समज‎आहे. याउलट, रिअल इस्टेट आणि खाणकामासारख्या‎उद्योगांत ‘बॅड बिलियनेअर्स’ वाढू लागल्यास हा धोका‎वाढतो. कारण हे क्षेत्र नियमांवर आणि व्यवस्थेवर‎वर्चस्व गाजवण्याचा प्रयत्न करतात. पण हॉलीवूड आता‎या कथेची पटकथा बदलत आहे. 2000 मधील‎डॉट-कॉमचा बुडबुडा फुटल्यानंतर आलेले चित्रपट हे ‎‎तंत्रज्ञानप्रेमी तरुणांचे उत्सव दाखवणारे किंवा त्यांच्या ‎‎लोभावर भाष्य करणारे हलके-फुलके चित्रपट होते.‎मात्र, ग्रीक शोकांतिकांसारखे गंभीर असलेले चित्रपटांची ‎‎लाट येत आहे. हे चित्रपट सिलिकॉन व्हॅलीतील ‎‎अब्जाधीशांना त्यांच्या महत्त्वाकांक्षा , निष्ठुरतेसाठी थेट ‎‎आरोपीच्या पिंजऱ्यात उभे करतात. यात सॅम ऑल्टमन ‎‎(‘आर्टिफिशियल’), मार्क झुकेरबर्ग (‘द सोशल‎रेकनिंग’) आणि इलॉन मस्क (‘मस्क’) हे मुख्य‎निशाण्यावर आहेत. असे आणखीही चित्रपट लवकरच‎येत आहेत. हे नवीन चित्रपट पाहून माझ्या मनात विचार‎आला की, असे का घडत आहे व याचा परिणाम काय‎होईल? एखाद्या आर्थिक संकटानंतर बड्या कॉर्पोरेट‎कंपन्यांना लक्ष्य करणे ही हॉलीवूडची जुनी पद्धत आहे.‎2008 च्या आर्थिक संकटानंतरही हेच घडले होते. पण‎एआयची घोडदौड वेगाने सुरू आहे. अमेरिकन लोकांनी‎या टेक-अब्जाधीशांच्या कंपन्यांत पैसे गुंतवले . ते त्यांची‎उत्पादने व सेवाही वेगाने वापरतात. तरीही असंतोष आहे.‎ ही नाराजी व्यक्तिगत पातळीवरची आहे. डॉट-कॉमच्या‎काळात अमेरिकी जनतेने डिजिटल क्रांतीचे उघड्या‎डोळ्यांनी व उत्साहाने स्वागत केले होते. पण‎अलीकडच्या काळात त्यांनी या टेक-जगतातील मोठ्या‎ताऱ्यांकडे पाठ फिरवली. मस्क व झुकेरबर्ग यांची‎लोकप्रियतेची रेटिंग आता निगेटिव्ह झाली. हॉलीवूड‎सहसा डाव्या विचारांकडे झुकलेले असते. पण आता‎बिग टेकच्या सीईओना ‘वाईट अब्जाधीश’ म्हणून‎दाखवण्याच्या बाबतीत हॉलीवूड सामान्य जनतेच्या‎भूमिकेशी जुळवून घेताना दिसत आहे. यावरून असा‎संकेत मिळतो की, येत्या काळात जनतेचा संताप‎आणखी वाढू शकतो. सिलिकॉन व्हॅली आता अहंकार‎आणि गर्वाने ग्रस्त झाली आहे, हा या चित्रपटांमधील‎एक प्रमुख विषय आहे. ‘आर्टिफिशियल’चे दिग्दर्शक‎लुका ग्वाडानिनो यांनी सॅम ऑल्टमनच्या पात्राद्वारे‎दाखवले की, एआयने उघडलेला हा ‘पँडोराचा बॉक्स’‎देश आणि उद्योग उद्ध्वस्त करेल. असे असूनही आपण‎लोकांना नव्या जगात नेण्याचा दावा करत आहोत.‎दुसरीकडे, ‘मस्क’चे दिग्दर्शक ॲलेक्स गिब्नी यांनी‎त्यांच्या नायकाची मोठी कमजोरी दाखवली आहे. ती‎म्हणजे त्याला स्वतःच्या उद्दिष्टाच्या श्रेष्ठतेवर अंध‎विश्वास आहे. ते उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी आपल्याला‎काहीही करण्याची मुभा आहे, असे त्याला वाटते.‎ आता या अब्जाधीशांकडे संधीसाधू, मक्तेदार व सत्तेशी‎संधान साधणारे लोक म्हणून पाहिले जाते. हीच प्रतिमा‎त्यांना पडद्यावर खलनायक बनवण्यासाठी अगदी योग्य‎ठरत आहे. ‘मस्क’ चित्रपटाचा उत्तरार्ध टेस्ला आणि‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎स्पेसएक्सच्या प्रमुखावर केंद्रित आहे. त्याने ट्रम्प‎यांच्यासाठी तथाकथित ‘डीप स्टेट’ उद्ध्वस्त करण्याचा‎कसा अस्ताव्यस्त प्रयत्न केला, हे यात दाखवले आहे.‎तर ‘द सोशल रेकनिंग’चे दिग्दर्शक ॲरन सॉर्किन यांनी‎झुकेरबर्गला बढाया मारताना दाखवले आहे. फेसबुक हे‎जगातील सर्वात मोठ्या देशापेक्षाही दुप्पट मोठे आहे.‎त्यामुळे ते सरकारांच्या पलीकडचे आहे, असे त्याचे पात्र‎मानते. सॉर्किन यांनी यापूर्वी 2010 मध्ये आलेल्या ‘द‎सोशल नेटवर्क’ची पटकथाही लिहिली होती. पण‎त्यांच्या नवीन चित्रपटातील झुकेरबर्गचे पात्र पूर्वीपेक्षा‎अधिक निष्ठुर आणि संवेदनाहीन दिसते. हे चित्रपट‎अमेरिकेत पसरलेली सत्ताविरोधी मानसिकता‎दाखवतात. एआयची उत्पादकता व आर्थिक विकासाला‎गती देण्याची क्षमता पाहता माझ्या मते सध्या या‎नकारात्मक लाटेत वाहून जाणे घाईचे ठरेल. पण‎श्रीमंतांबद्दलच्या दृष्टिकोनातील हा बदल सामाजिक‎अशांततेचा इशारा असू शकतो. आजच्या वातावरणात‎तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गजांना ‘चांगल्या’ अब्जाधीशांच्या‎यादीत टिकवणे कठीण होत चालले आहे.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.)‎ टेक-जगतातील या अब्जाधीशांकडे‎आता संधीसाधू व मक्तेदार म्हणून पाहिले‎जात आहे, त्यांचे सत्तेशी संधान आहे. ही‎प्रतिमा त्यांना पडद्यावर खलनायक‎बनवण्यासाठी योग्य ठरते. लोकांची‎त्यांच्याबद्दल स्पष्ट नाराजी दिसते.‎