‎‎‎‎‎‎‎‎कंवर रेखी यांचा कॉलम:तरुणांनी डॉक्टर, इंजिनिअर ‎होण्यापलीकडे विचार करावा‎

माझे वडील सैन्यात होते. त्यांनी दुसऱ्या महायुद्धात‎भाग घेतला होता. फाळणीनंतर माझे वडील ‘दारजी''‎सध्याच्या पाकिस्तानातील रावळपिंडीतील त्यांच्या‎सुखो गावातून कानपूरला विविध पोस्टिंगमधून गेले.‎तेथेतच मी माझे बालपण घालवले. सैन्यात असल्याने‎‘दारजी'' सैन्याला यशाचे मानक मानत होते. पण मी‎शारीरिकदृष्ट्या कमकुवत होतो. खांदे वाकलेले,‎लाजाळू आणि बोलण्यात कमजोरी असलेले मूल होते.‎त्यांच्या डोळ्यात मी निराश होता.‎ लहानपणी त्यांच्या नकाराने मला धक्का बसला होता.‎पण नंतर मी सकारात्मक बाजू पाहिली आणि त्यांचे‎दुर्लक्ष माझ्यासाठी चांगले आहे असे मला वाटू‎लागले. माझ्या दोन भावांप्रमाणे मला सैन्यात भरती‎होण्यासाठी दबाव आणला गेला नाही. त्यांच्या‎दुर्लक्षामुळे मला माझा मार्ग स्वतः निवडण्याचे स्वातंत्र्य ‎‎मिळाले. माझ्या आईचा माझ्यावर आणि‎गणिताबद्दलच्या माझ्या आवडीवर निश्चितच विश्वास ‎‎होता. माझे वडील पोस्टिंगवर असताना ती माझ्यावर ‎‎घराचे बजेट सोपवत असे. वयाच्या १३ व्या वर्षी मी ‎‎हिंदी-माध्यम शाळेत शिकलो आणि गणित आणि ‎‎विज्ञानात प्रवीण झालो. माझ्या उत्सुकतेमुळे माझा ‎‎आत्मविश्वास वाढला. चांगली गोष्ट अशी होती की ‎‎त्यावेळी देशात ज्ञान अर्थव्यवस्था वाढत होती.‎आमच्या घराजवळ एक ग्रंथालय होते. तेथे मला‎इतिहासाच्या पुस्तकांपासून ते अमेरिकन मासिकांपर्यंत‎सर्व काही वाचण्यासाठी जागा मिळाली. लाईफ‎मासिकाचे नवीन अंक वाचल्याने मला माझ्या‎परिस्थितीच्या पूर्णपणे विरुद्ध असलेल्या एका नवीन‎जगात घेऊन जायचे - आलिशान कार, विमाने,‎आलिशान घरे आणि उत्साही अंतराळवीरांचे कारनामे.‎हे फोटो उद्यासाठी आशेच्या नवीन खिडक्या होत्या.‎जिथे मी माझे स्वप्न पाहू शकलो. शाळेनंतर माझी‎आयआयटी मुंबईसाठी निवड झाली. पण माझ्या‎वडिलांना वाटले की मी आणखी एक मूर्खपणाची चूक‎करत आहे. मग त्यांच्या कमांडिंग ऑफिसरने त्यांना‎सांगितले की आयआयटीसाठी निवड होणे किती मोठी‎गोष्ट आहे. त्या दिवशी ते पहिल्यांदा घरी आल्यावर‎त्यांनी माझे कौतुक केले. मला खात्री पटली की सर्व ‎‎नकारात्मक आव्हाने, सतत नकार आणि अशा‎अंधारात एक जादुई, उज्ज्वल स्वप्न लपलेले आहे. ते ‎‎तुम्हाला स्वतःला शोधायचे आहे. आयआयटीमध्ये मी ‎‎शिकलो ते आजही खरे आहे : प्रश्न विचारा. तुमची‎मूलतत्त्वे मजबूत करा आणि उपाय शोधा. मूलभूत‎तत्त्वांवर सतत प्रश्न विचारल्यामुळे मला फंडा सिंग हे‎टोपणनाव मिळाले होते. भारतीय मध्यमवर्गाची‎विचारसरणी अगदी स्पष्ट आहे. प्रत्येक घरात एकच‎आवाज घुमतो : डॉक्टर बना. अभियंता बना. पण‎कोणताही पालक कधीही म्हणत नाही, "बेटा, उद्योजक‎बन.’ त्यानंतरचा सल्ला असा आहे की : चांगली‎नोकरी मिळवा, लग्न करा आणि जबाबदार बना.‎म्हणजेच एका नियमाला चिकटून राहणे ही शिस्त‎मानली जाते. शिस्त म्हणजे समाज तुमच्याकडून‎अपेक्षित आहे ते करणे. बहुराष्ट्रीय कंपनीत नोकरी‎करणे आणि तुमच्या कुटुंबाने निवडलेल्या महिलेशी‎लग्न करणे हे शहाणपण मानले जाते. हा सल्ला तुम्हाला‎तुमच्या मनाचे ऐकण्यापासून रोखतो. उद्योजक बनणे‎म्हणजे या सर्व अपेक्षांना झुगारणे. हा मार्ग कठीण, एकाकी‎आहे आणि सहानुभूतीची अपेक्षा करू नका. लोक‎तुम्हाला वेडे म्हणतील आणि हसतील. उद्योजकाला‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎स्वतःला सिद्ध करावे लागते. तुम्हाला उद्योजक बनायचे‎असेल तर तो समाजाच्या सांगण्यापेक्षा वेगळा मार्ग आहे.‎ते कठीण आहे. परंतु तुम्ही स्वतःचा आवाज ऐकता.‎तेव्हाच खरे समाधान मिळेल. शिस्त म्हणजे फक्त‎इतरांच्या अपेक्षा पूर्ण करणे नव्हे तर तुमची स्वप्ने जगणे.‎कल्पना अशी असावी की प्रत्येकाला प्रश्न पडेल, हे मला‎का सुचले नसेल? आयुष्याने मला एक गोष्ट शिकवली‎आहे : दुसरे कोणीही करत नाही. ते मी केले पाहिजे. ते‎माझ्या स्वतःच्या अटींवर, माझ्या पद्धतीने केले पाहिजे.‎आज भारतात पायाभूत सुविधा आणि आत्मविश्वासाच्या‎जलद विकासासह, तरुणांसाठी भरपूर संधी आहेत. मला‎विश्वास आहे की उलट ब्रेन ड्रेनचा ट्रेंड भविष्यात वाढतच‎राहील.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे)‎ ‘ हे माझ्या मनात का आले नाही?''असा‎विचार सुचला पाहिजे. जेणेकरून तो ‎सर्वांना विचार करायला लावतो.‎आयुष्याने मला एक गोष्ट शिकवली आहे‎: दुसरे कोणीही करत नाही. ते मी केले‎पाहिजे. तेही माझ्या अटींवर आणि माझ्या‎पद्धतीने केले पाहिजे.‎