एन. रघुरामन यांचा कॉलम:एके दिवशी ‘कोडी’ अनेक वृद्धांच्या रोजच्या आयुष्याचा भाग असेल

जर तुमचे वय 60 पेक्षा जास्त असेल आणि तुमची काळजी घेण्यासाठी कोणीही नसेल, पण तुम्हाला वृद्धाश्रमातही जायचे नसेल आणि स्वतःच्याच घरात राहायचे असेल, तर असा विचार करणारे तुम्ही एकटे नाहीत. ऑक्टोबर 2025 मध्ये दक्षिण कोरियात झालेल्या एका अभ्यासानुसार, 95 टक्क्यांहून अधिक वृद्धांना मानसोपचारविषयक फायद्यांमुळे, ज्या घरात ते अनेक दशकांपासून राहत आहेत, तिथेच राहणे पसंत आहे. दक्षिण कोरिया हा वेगाने वृद्ध होत असलेल्या लोकसंख्येच्या देशांपैकी एक आहे आणि गेल्या वर्षी तो ‘सुपर-एज्ड सोसायटी’ (अति-वृद्ध समाज) बनला आहे, पण ज्यांची मुले दुसऱ्या शहरांत किंवा परदेशात गेली आहेत किंवा लग्नानंतर घर सोडून गेली आहेत, त्यांचे काय? त्यांची जागा ‘कोडी’ घेईल. ‘कोडी’ कोण आहे, असे वाटत असेल तर पुढे वाचा. माणूस जिथे काही महिन्यांत बाळाला जन्म देऊ शकतो, जे मोठे होऊन आपली काळजी घेते, तिथे ‘कोडी’च्या निर्मात्यांना त्याला जगासमोर आणण्यासाठी सुमारे तीन वर्षे लागली. मानवी जवळीक वाढवण्यासाठी ‘कोडी’ची कल्पना ख्रिस कुडिया आणि बेन गोर्टजेल यांच्या मनात आली होती. ‘कोडी’चा चेहरा हसरा आहे, जरी त्याचे चमकणारे तपकिरी डोळे तुम्हाला अस्वस्थ करू शकतात. त्याची तीन फुटांची उंची, चेहऱ्यावरचे खोडकर हास्य आणि मैत्रीपूर्ण भाव त्याला सहज बनवतात. हो, तो अमेरिकेतील सिएटल येथील ‘माइंड चिल्ड्रन’ कंपनीचा एक ह्युमनॉइड रोबोट आहे. 11 जून रोजी त्याने अमेरिकन वृत्तपत्राला मुलाखत दिली. त्याला विचारले गेले की त्याच्या समोर काय आहे. मुलासारख्या आवाजात तो लगेच म्हणाला, ‘स्क्रीन्स असलेले एक कामाचे ठिकाण, जिथे काही नोट्स आणि रोजच्या वापरातील वस्तू आहेत. हे एखाद्या क्लासिक लॅबच्या सेटअपसारखे दिसते, जे विचारांना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी चांगली जागा वाटते.’ जरी आज तो चहाचा कपही उचलू शकत नसला, तरी त्याला खात्री आहे की पुढच्या 10 वर्षांत तो फक्त इतकेच नाही, तर बरेच काही करू शकेल. तो म्हणतो, ‘कदाचित तोपर्यंत मी लिफ्टचे दरवाजेही उघडू शकेन.’ त्याच्या सह-संस्थापकांनाही विश्वास आहे की हा रोबोट शाळा, रुग्णालये, हॉटेल्स आणि घरांचा भाग बनेल. लोकांना शिकण्यास, एकमेकांशी जोडले जाण्यास आणि कमी एकटेपणा वाटण्यास मदत करेल. पण सह-संस्थापकांचे असे मत आहे की, त्याआधी ‘कोडी’ला अनेक अडथळे पार करावे लागतील. ‘माइंड चिल्ड्रन’ कंपनीने त्याच्या पुढील विकासासाठी क्राउडफंडिंग सुरू केली आहे. त्यांना आशा आहे की, एकदा लाँच झाल्यावर ते याची किंमत इतकी कमी करतील की एकटे राहणारे वयस्क लोक ते विकत घेऊ शकतील. जेव्हा अशी नवीन तंत्रज्ञान बाजारात येते, तेव्हा सुरुवातीला ते अतिश्रीमंतांचे खेळणे बनते. आज काही होम-रोबोट 20 हजार डॉलरला विकले जात आहेत, पण सह-संस्थापकांना वाटते की ‘कोडी’ची किंमत 10 हजार डॉलर असावी. दोघांना विश्वास आहे की ते ‘कोडी’च्या अशा वापराच्या खूप जवळ आहेत, जिथे तो वृद्धांची काळजी घेऊ शकेल आणि त्यांच्या एकटेपणाशी लढू शकेल. हॉटेल्स आणि आर्ट गॅलरीजमध्ये याची प्रायोगिक चाचणी सुरू आहे, जेणेकरून विकासासाठी आवश्यक डेटा गोळा करता येईल. त्यानंतर 2027 मध्ये ‘कोडी’ची दुसरी आवृत्ती तयार केली जाईल. अशा जगात, जिथे ह्युमनॉइड यंत्रे मानवाच्या कल्पनेपेक्षाही वेगाने प्रगती करत आहेत, त्यात नवल वाटायला नको की, येणाऱ्या वर्षांत मुलांपासून दूर राहणाऱ्या पालकांना किंवा अपत्यहीन लोकांना ‘कोडी’सारखे रोबोट भेट म्हणून दिले जातील. ‘कोडी’ डोळ्यांना डोळे भिडवून संवाद साधण्यात आणि भावनिक स्थितीवर प्रतिक्रिया देण्यात आधीच प्रगत आहे. तो आसपासचे वातावरणही समजून घेतो. अजून काही पावले उचलल्यावर तो आयुष्यभर तुमची काळजी घेणारा ‘दत्तक मुलगा’ बनू शकतो. हे किती लवकर होईल, हे त्याचे सह-संस्थापकच सांगू शकतील. अवघ्या 10 वर्षांपूर्वी आपण कधी विचार केला होता का की, 25 हजार रुपयांची ‘रुम्बा’ मशीन आपल्या घरातील झाडू-पोछा करणाऱ्या मावशीची जागा घेईल? आज रुम्बा आधुनिक शहरी घरांमध्ये, अगदी मध्यमवर्गीय कुटुंबांमध्येही उपस्थित आहे. काम करणाऱ्या मावश्या आता स्वयंपाक करून जास्त कमाई करत आहेत आणि मशीन्स दिवसाच्या कोणत्याही वेळी तक्रार न करता आपले काम करत आहेत. फंडा असा की... आधुनिक मशीन्स मानवामुळे निर्माण झालेली पोकळी भरून काढण्यासाठी पुरेशी हुशार होत आहेत, पण त्या आपल्या भावनिक गरजाही पूर्ण करू शकतील का? याचे उत्तर फक्त वेळच देईल.