एन. रघुरामन यांचा कॉलम:नोकरीसाठी कम्युनिकेशनसोबतच क्रिटिकल थिंकिंग आणि चिंतनही आवश्यक आहे

माझ्यासमोर 22 लोक होते आणि मी त्यांच्यासमोर एकटाच उभा होतो. दोन मिनिटांपूर्वी प्रोफेसर-इन्चार्जनी त्यांचे बोलणे संपवले होते, ज्यामध्ये ते म्हणाले होते की, ‘ही तुमची शेवटची संधी आहे. जर नोकरी मिळवायची असेल तर पुढील सात दिवस काही कौशल्ये शिकावी लागतील.’ माझ्याकडे बोट दाखवून ते म्हणाले की, ‘आम्ही कम्युनिकेशन स्किल्स आणि क्रिटिकल थिंकिंगसाठी सर्वात उत्तम व्यक्तीला बोलावले आहे. याच दोन कारणांमुळे तुम्हाला हवी तशी नोकरी मिळाली नाही.’ त्यांचे बोलणे ऐकून मला इंग्रजीतील एक शब्द आठवला- ‘triteness’. म्हणजेच असे विचार, वाक्प्रचार किंवा विषय, जे वारंवार उच्चारले गेल्यामुळे त्यांचा प्रभाव आणि ताजेपणा गमावून बसले आहेत. मी त्यांचे चेहरे वाचू शकत होतो, जे गप्प राहूनही माझ्या कानात बरेच काही सांगत होते. मी दोन विद्यार्थ्यांकडे बोट दाखवून म्हणालो, ‘तुम्ही दोघे विचार करत आहात का की हे किती कंटाळवाणे आणि कृत्रिम आहे?’ दोघांनीही अवघडून हसत मान हलवली. मी विचारले, ‘तुम्हाला काय वाटते, तुमच्या मनात जे शब्द चालले होते, ते मी कसे ओळखले?’ दोघांनीही आपला खालचा ओठ फुगवला, असे हावभाव जे समोरची व्यक्ती समजू शकते आणि त्या वेळी ती व्यक्ती मी होतो. मी विचारले, ‘लवकर सांगा तुमच्या मनात कोणते शब्द आले? ‘मला माहीत नाही’ की ‘आम्हाला कसे कळणार?’ योगायोगाने तुम्ही दोघांनी दुसऱ्याचा विचार केला होता. ते पुन्हा हसले आणि सोबत मीही मोठ्याने हसलो. त्यांच्या शब्दांत स्वतःचीच चेष्टा करण्याच्या माझ्या क्षमतेमुळे ते मोकळे झाले. माझा आत्मविश्वास वाढला आणि मी म्हणालो की, ‘जर तुम्ही पुन्हा विचार करत असाल की मला कसे कळले, तर माझे उत्तर हे आहे की मी तुमच्या सर्वांची ऊर्जा, भावना, संकोच, शांतता आणि बॉडी बिहेवियरवर अधिक लक्ष देतो. या जगात तुमच्यासारखे बरेच लोक आहेत, जे बाहेर जितके दाखवतात, त्यापेक्षा कितीतरी जास्त गोष्टी स्वतःच्या आत घेऊन वावरत असतात. आत्मविश्वासी व्यक्तीही गरजेपेक्षा जास्त विचार करू शकते.’ दुसऱ्या मुलाकडे इशारा करत मी म्हणालो की, ‘जी व्यक्ती हसत आहे, ती सर्वात जास्त तणावग्रस्त असू शकते.’ नंतर सर्वात दूर बसलेल्या व्यक्तीला दाखवत म्हणालो की, ‘एखादी शांत व्यक्ती खूप खोल विचारात असू शकते.’ जेव्हा तुम्ही लोकांसोबत जास्त काम करता, तेव्हा तुम्हाला समजते की फार कमी प्रकरणांमध्ये कम्युनिकेशनचा शब्दांशी काही संबंध असतो. तज्ज्ञ म्हणतात की जर तुम्हाला खरोखरच कम्युनिकेशन आणि क्रिटिकल थिंकिंग शिकायचे असेल तर चिंतनाचा सराव हा सर्वात योग्य मार्ग आहे. आता तर मुलाखतीचे स्वरूपही बदलत आहे. रिक्रुटर्स विचारू लागले आहेत की, ‘तुम्ही तुमच्या विद्यापीठात किंवा मागील नोकरीत असे काय शिकलात, ज्यामुळे आमच्या कंपनीतील या नवीन पदावर तुम्ही यशस्वी व्हाल?’ पहिल्या नोकरीसाठी अर्ज करणारे विद्यार्थी किंवा नोकरी बदलू इच्छिणाऱ्या लोकांकडून विचारपूर्वक उत्तरे देण्याची अपेक्षा केली जाते. आणि अशी शहाणपणाची उत्तरे देण्यासाठी जो गुण आवश्यक आहे- तो म्हणजे ‘चिंतन’. बहुतांश सेंटर ऑफ डेव्हलपमेंट विशिष्ट व्यवसायांसाठी मर्यादित कौशल्ये शिकवतात, जेणेकरून लोकांना विद्यापीठाचे शिक्षण संपवून पहिली नोकरी मिळवता येईल. पण जेव्हा ते त्यांच्या प्रत्येक अनुभवावर चिंतन करण्याची क्षमता विकसित करतात, तेव्हा ते अचानक प्रगल्भ दिसू लागतात. लिंक्डइनचा असा अंदाज आहे की वर्कफोर्समध्ये आज प्रवेश करणाऱ्या लोकांच्या करिअरमधील नोकऱ्यांची संख्या 15 वर्षांपूर्वी सुरुवात करणाऱ्या लोकांच्या तुलनेत दुप्पट असेल. काही अंशी असे यासाठी आहे, कारण तरुण पदवीधर कामाच्या जगात पुढे जाण्यासाठी ट्रान्सफरेबल स्किल्स विकसित करत आहेत. ते त्यांच्या आजूबाजूच्या लोकांनाही त्यांच्या वर्कप्लेसवर अधिक तत्पर राहण्यास हातभार लावतील. आणि हे कौशल्य ट्रान्सफर करण्यासाठी ‘चिंतन’ हे सर्वात मोठे साधन बनते. त्यामुळे तुमच्या आजूबाजूला कुणी तरुण असेल, तर त्यांना विचारा की ते त्यांचे शिक्षण खऱ्या जगात कसे वापरतील. जर ते उत्तर देत असतील, तर त्यांच्यासाठी नोकरी मिळवणे सोपे होईल. फंडा हा आहे की, , जेव्हा विद्यार्थ्यांना त्यांचे शिक्षण प्रत्यक्ष व्यवहारात आणण्याच्या संधी मिळतात, तेव्हा ते शाळा, कॉलेज आणि इंटर्नशिपमधून अधिक चांगल्या तयारीने बाहेर पडतात, मग भलेही त्यांनी कोणताही मार्ग निवडला असो. कारण, चिंतन केल्याने ती आवश्यक कौशल्ये त्यांच्या डीएनएचा भाग बनतात.