एन. रघुरामन यांचा कॉलम:खऱ्या प्रेमासाठी ‘नाही’ म्हणण्याची हिंमत का गरजेची?

गेल्या आठवड्यात कन्याकुमारी येथील सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर मधुमिता उद्योजक पतीसोबत कुटुंबासाठी शॉपिंगला गेली होती. परत येऊन पाहतात तर बेडरूमच्या कपाटाचे कुलूप तुटलेले होते. सुमारे एक कोटी रुपयांचे मौल्यवान सामान गायब होते. संध्याकाळच्या त्या थोड्याशा वेळात घरात कुणीच नाही, हे चोरांना कसे कळले? याचे पोलिसांना आश्चर्य वाटत होते. तपासादरम्यान पोलिसांनी मधुमिताच्या सोशल मीडिया ॲक्टिव्हिटी पाहिल्या. तेव्हा त्यांना धक्काच बसला. रील्स आणि पोस्ट्समध्ये त्या घरातील दागिने व गादीवर पसरवलेल्या नोटांची बंडले दाखवत होत्या. मुलावर नोटांचा पाऊस पाडत होत्या. तपास अधिकाऱ्याने सांगितले, “त्यांनी असे व्हिडिओही अपलोड केले होते. त्यात त्यांचे कुटुंब दर महिन्याला सोने खरेदी करत असल्याची बढाई मारली होती. इतर रील्समध्ये कुटुंब कुठे आणि कोणत्या कामासाठी बाहेर जात आहे, याचा खुलासा त्या नियमितपणे करत असत. “ही निरर्थक गोष्ट वाचून वेळ का वाया घालवायचा?’ असे म्हणून ही घटना फेटाळून लावू नका. तुम्ही याची टीका करताना नाके मुरडत असाल, हे मी समजू शकतो. पहिली गोष्ट म्हणजे, मधुमिताची ही कृती आपल्याला शिकण्याची एक मोठी संधी देते. दुसरी गोष्ट म्हणजे, मुलावर नोटा उधळण्याची आणि सोशल मीडियावरील प्रसिद्धीसाठी हे शूट करण्याची मधुमिता यांचा हा मूर्खपणा. यावरून मला फ्रेंच कादंबरीकार ऑनरे द बाल्झाक यांची एक जुनी म्हण आठवली. “प्रत्येक मोठ्या संपत्तीमागे काहीतरी मोठा गुन्हा दडलेला असतो.’ ही ओळ त्यांच्या 1835 मधील ‘ले पेअर गोरियो’ या फ्रेंच कादंबरीतील आहे. याचा अर्थ ‘फादर गोरियो’. ही कहाणी 1819 मधील पॅरिसमधील एका वृद्ध वडिलांची आहे. ते दोन कृतघ्न मुलींसाठी सर्वस्व पणाला लावतात. गोरियो आपली संपूर्ण संपत्ती त्यांच्या चैनीसाठी आणि उच्च समाजात त्यांचे विवाह घडवून आणण्यासाठी खर्च करतात. त्यांचा पैसा संपतो, तेव्हा मुली त्यांना सोडून जातात आणि अत्यंत गरिबीत त्यांचा मृत्यू होतो. ही शोकांतिका पाहून रस्तिन्याक नावाचा एक तरुण विद्यार्थी शिकतो की, लोभ आणि सामाजिक महत्त्वाकांक्षेसाठी प्रामाणिकपणा सोडल्यास माणसाचे चारित्र्य नष्ट होते. मी हे पुस्तक वाचले. तेव्हा मला यातून दोन गोष्टी शिकायला मिळाल्या. मुलांसाठी हे पुस्तक सांगते की, खरा आनंद हा प्रेम, कृतज्ञता आणि प्रामाणिकपणातून मिळतो. संपत्ती किंवा सामाजिक प्रतिष्ठेतून नाही. हे पुस्तक या गोष्टीवर भर देते की, खरे प्रेम पैशाने विकत घेता येत नाही. ते लोभापासून सावधही करते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे भौतिक सुविधांवर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी पालकांच्या निःस्वार्थ त्यागाचा आदर आणि कदर केली पाहिजे, याची आठवण हे पुस्तक मुलांना करून देते. मोठ्या माणसांना हे पुस्तक स्पष्टपणे सांगते की, भलेही तुम्ही स्वतः भौतिकवादाचा स्वीकार करत नसाल, तरी तुमच्या संपत्तीचा किंवा ऊर्जेचा इतरांवर काय परिणाम होतोय याकडे दुर्लक्ष करू शकत नाही. मुलींच्या दिखाऊ जीवनशैलीसाठी आंधळेपणाने पैसे देऊन गोरियो यांनी नकळत त्या उच्च समाजातील भ्रष्टाचारालाच खतपाणी घातले, ज्याने त्यांच्या कुटुंबाचा विनाश केला. पैशाच्या बाबतीत पूर्णपणे निष्काळजीपणा बाळगल्यास तुमच्या आसपासच्या लोकांचा लोभ वाढू शकतो. पण संपत्तीने भरलेल्या आजच्या काळात लागू होणारा सर्वात मोठा धडा हा आहे की, गोरियो यांनी स्वतःचे पूर्ण समर्पण करूनही ते आपल्या मुलींना वाचवू शकले नाहीत. उलट यामुळे त्यांचा दिखाऊपणा वाढला, स्वार्थ वाढला आणि शेवटी त्यांचे चारित्र्य बिघडले. म्हणजेच, निःस्वार्थ समर्पणालाही मर्यादा नसेल तर ते विनाशकारी ठरू शकते. प्रतिष्ठेवर चालणाऱ्या या जगात पाऊल ठेवताना आपण आपल्या आत्म्याचे रक्षण केले पाहिजे, याची आठवण ही कादंबरी आपल्याला करून देते. माणसाची किंमत फक्त त्याच्या बँक खात्यावरून ठरवणाऱ्या जगातही, नैतिकता आणि मानवी संवेदना टिकवून ठेवण्याचे आव्हान ही कादंबरी आपल्याला देते. फंडा असा आहे की, प्रेमाच्या नावाखाली सर्वस्व पणाला लावले तरी त्याचे फळ चांगलेच मिळेल, याची खात्री नसते. आपल्या प्रियजनांना वाईट प्रवृत्तींपासून वाचवण्यासाठी, खऱ्या प्रेमासाठी ‘नाही’ म्हणण्याची हिंमतही दाखवावी लागते.