रत्नागिरी: जिल्ह्याला दुष्काळाचा भीषण फटका १२ हजार ८५० हेक्टरवरील पिके उद्ध्वस्त, ४३ हजारांहून अधिक शेतकरी संकटात

रत्नागिरी: पावसाची तीव्र अनियमितता, ऐन हंगामात पावसाने पाठ फिरवणे आणि सप्टेंबर महिन्यात कडक उन्हाचा बसलेला तडाखा यामुळे कोकणातील रत्नागिरी जिल्ह्याचे कृषिजीवन व ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे कंबरडे मोडले आहे. पिके हातची गेल्यामुळे जिल्ह्यातील बळीराज्यासमोर अत्यंत गंभीर आर्थिक संकट उभे ठाकले आहे. प्रशासनाने नुकतेच हाती घेतलेल्या आणि पूर्ण केलेल्या पंचनाम्यांच्या अहवालातून ही अतिशय चिंताजनक आणि भीषण परिस्थिती समोर आली असून, जिल्ह्यातील सर्व नऊ तालुक्यांमधील तब्बल १२ हजार ८५० हेक्टर क्षेत्रावरील उभी पिके पूर्णपणे बाधित झाली आहेत. या नैसर्गिक आपत्तीमुळे जिल्ह्यातील तब्बल ४३ हजार ९७८ शेतकरी उद्ध्वस्त झाले आहेत.

पावसाची दगाबाजी आणि शेतीचे अतोनात नुकसान:

जुलै आणि विशेषतः सप्टेंबर महिन्यात आवश्यक असलेला पाऊस न झाल्याने भातपिकाच्या दाणा भरण्याच्या प्रक्रियेला अत्यंत घातक फटका बसला आहे. वरून रोपे हिरवीगार दिसत असली तरी, प्रत्यक्षात लोंब्यांमध्ये दाणे भरलेले नाहीत आणि त्या पोकळ राहिल्या आहेत. सामान्य परिस्थितीत भाताला १२ ते १८ फुटवे येतात; परंतु पाण्याअभावी यंदा केवळ ५ ते ७ फुटवेच आले आहेत. याशिवाय कडा करपा, काजळी तसेच विविध बुरशीजन्य रोगांचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर वाढल्याने पिके जागीच करपली आहेत. सुमारे २५ वर्षांपूर्वी अशीच अत्यंत गंभीर परिस्थिती निर्माण झाली होती, ज्याची पुनरावृत्ती यंदा झाल्याची भावना स्थानिक शेतकरी व्यक्त करत आहेत.

तालुकावार नुकसानीचे सविस्तर चित्र:

दुष्काळी परिस्थितीची तीव्रता जिल्ह्याच्या प्रत्येक भागात वेगवेगळ्या प्रमाणावर दिसून येत असून, भातशेती आणि बागायती धोक्यात आल्या आहेत:

• रत्नागिरी तालुका: जिल्ह्यात रत्नागिरी तालुक्याला सर्वाधिक मोठा फटका बसला असून, येथे २ हजार ४५४ हेक्टर क्षेत्रावरील पिकांचे नुकसान झाले आहे. या तालुक्यातील ६ हजार ९०८ शेतकरी बाधित झाले आहेत. जिल्हाधिकाऱ्यांनी स्वतः कातळवाडी व डुगवे परिसरातील शेतात जाऊन प्रत्यक्ष पाहणी केली आणि १०० टक्के पंचनामे त्वरित पूर्ण करण्याचे आदेश दिले होते.

• संगमेश्वर तालुका: या तालुक्यात १ हजार ८९० हेक्टरवरील पिकांना तीव्र फटका बसला असून, ६ हजार ७९० शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान झाले आहे.

• राजापूर तालुका: राजापूरमध्ये १ हजार ७८० हेक्टरवरील पिके उद्ध्वस्त झाली असून, ५ हजार २०० शेतकरी संकटात सापडले आहेत.

• चिपळूण तालुका: चिपळूणमध्ये १ हजार ६१० हेक्टर क्षेत्रावरील पिकांचे नुकसान झाले असून, ५ हजार १०० शेतकऱ्यांना त्याचा फटका सहन करावा लागत आहे.

• खेड तालुका: खेड तालुक्यात १ हजार ५९७ हेक्टरवरील पिकांच्या नुकसानीची नोंद झाली असून, ४ हजार ६०० शेतकरी संकटात आहेत.

• दापोली तालुका: दापोलीत १ हजार १०० हेक्टर क्षेत्रावरील पिकांचे नुकसान झाले असून, ५ हजार २०० शेतकरी बाधित झाले आहेत.

• लांजा तालुका: लांजा तालुक्यात १ हजार ९ हेक्टरवरील पिकांना फटका बसला असून, ४ हजार ४०० शेतकऱ्यांचे नुकसान झाले आहे.

• गुहागर तालुका: गुहागरमध्ये ७८० हेक्टर क्षेत्र बाधित झाले असून, ३ हजार ४८० शेतकऱ्यांना दुष्काळाचा सामना करावा लागत आहे.

• मंडणगड तालुका: मंडणगड तालुक्यात तुलनेने कमी म्हणजे ६३० हेक्टर क्षेत्रावरील पिकांचे नुकसान झाले आहे, तरीही येथील २ हजार ३०० शेतकरी संकटात आहेत.

पाणीटंचाईचे सावट आणि प्रशासकीय उपाययोजना:

शेतकऱ्यांच्या या प्रचंड नुकसानामुळे रत्नागिरी जिल्ह्यावर तीव्र पाणीटंचाईचे मोठे सावट पसरले असून, भूजल पातळीत तब्बल ५.२२ मीटरने घट नोंदवली गेली आहे. अनेक गावांमध्ये पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न देखील गंभीर बनला आहे. गरज भासल्यास शेतकऱ्यांसाठी विंधन विहिरी (बोरवेल) उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन प्रशासन करत आहे. शेतीचे सर्व पंचनामे पूर्ण करून त्याचा सविस्तर अहवाल शासनाला पाठवण्यात आला आहे. जिल्हा कृषी अधिकारी शिवकुमार सदाफुले यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, शासनाकडून लवकरच जिल्ह्यातील शेतकरी वर्गाला हक्काची नुकसानभरपाई थेट बँक खात्यात जमा केली जाणार असून, ई-पीक पाहणीच्या माध्यमातून जास्तीत जास्त लाभ मिळवून देण्यासाठी शासन आणि कृषी-महसूल विभाग प्रयत्नशील आहे.