अमेरिकेची नाकेबंदी निष्फळ? समुद्री मार्ग बंद, तरी इराणचा नवा डाव; रेल्वेने चीन आणि पाकिस्तानला तेल पुरवठा.

तेहरान: अमेरिकेने इराणवर लादलेल्या सागरी नाकेबंदीमुळे (Naval Blockade) इराणची अर्थव्यवस्था अडचणीत आली आहे. इराणचे बहुतेक तेल निर्यातीचे व्यवहार होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) चालतात, जी सध्या अमेरिकेच्या नियंत्रणात आहे. या निर्बंधांना बगल देण्यासाठी इराणने आता १०,००० किलोमीटर लांबीचा रेल्वे मार्ग आणि रस्ते वाहतुकीचा वापर करण्यास सुरुवात केली आहे.

बातमीचे मुख्य पैलू:
१. रेल्वेचा पर्याय: इराणने चीनशी जोडलेला एक जुना रेल्वे मार्ग पुन्हा सक्रिय केला आहे. या मार्गावरून मालगाड्यांच्या फेऱ्यांचे प्रमाण वाढवण्यात आले आहे. अमेरिकेच्या नाकेबंदीनंतर या मार्गावरील रेल्वेची वारंवारता आठवड्यातून एकदा अशा ऐवजी आता प्रत्येक ३-४ दिवसांनी झाली आहे.
२. मर्यादित क्षमता: रेल्वे मार्ग जरी निर्बंधांना बगल देत असला, तरी मोठ्या जहाजांची (VLCC - Very Large Crude Carriers) जागा घेणे रेल्वेला शक्य नाही. एका मोठ्या जहाजात २० ते २२ लाख बॅरल्स तेल वाहून नेले जाऊ शकते, तर एका मालगाडीची क्षमता फक्त ७० हजार बॅरल्सच्या आसपास असते. त्यामुळे हा मार्ग सागरी व्यापाराचा पूर्ण पर्याय बनू शकत नाही.
३. रणनीतिक महत्त्व: हा मार्ग इराणसाठी एक 'बॅकदोर' (Backdoor) म्हणून काम करत आहे. चीनकडे तेल पाठवण्यासाठी आणि प्रत्युत्तरात चीनकडून ड्रोन, क्षेपणास्त्रांचे सुटे भाग व इतर आवश्यक साहित्य मिळवण्यासाठी हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे.
४. पाकिस्तानची मदत: जमिनीवरून व्यापारासाठी इराण शेजारील पाकिस्तानच्या जमिनीचाही वापर करत असल्याचे वृत्त आहे. पाकिस्तानने इराणसाठी काही सीमावर्ती मार्ग खुले केल्यामुळे इराणच्या व्यापाराला काही प्रमाणात दिलासा मिळाला आहे.

चीनशी रेल्वे संपर्क: इराण आणि चीनला जोडणारा रेल्वे मार्ग आता अधिक सक्रिय करण्यात आला आहे. युद्धापूर्वी या मार्गावरून आठवड्यातून साधारण एक मालगाडी धावत असे, परंतु आता हे प्रमाण वाढून दर ३-४ दिवसांनी एक मालगाडी चीनकडे (Xi'an/Yiwu) रवाना होत आहे.
पाकिस्तानचा सहकार्य मार्ग: इराणने पाकिस्तानसोबतच्या सीमांवरील व्यापारात मोठी वाढ केली आहे. पाकिस्तानने इराणच्या मदतीसाठी सहा नवीन सीमावर्ती मार्ग (Border Crossings) खुले केले आहेत. यामार्गे अन्नधान्य, औषधे आणि इतर आवश्यक वस्तूंची आयात-निर्यात सुरळीत करण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.
व्यापारी धोरण: सागरी मार्ग बंद असल्यामुळे, इराणने आपल्या 'नॉर्दर्न पोर्ट्स' आणि जमिनीवरील व्यापाराला (Land-bridge) 'बॅकदोर' म्हणून वापरण्याचे धोरण अवलंबले आहे.

 

सविस्तर वाचा, लिंक कमेंट मध्ये    https://punenews24.in/