दुभाजकांत विदेशी शोभेची झाडे नकोत, देशी 'तरवड' हवे! सोलापूर-तुळजापूर महामार्गावर जैवविविधता टिकवण्यासाठी स्थानिक वनस्पती लावण्याची पर्यावरणप्रेमींची जोरदार मागणी!

महाराष्ट्रातील पर्यावरणप्रेमी आणि निसर्ग अभ्यासकांकडून एक अत्यंत स्तुत्य आणि महत्त्वपूर्ण मागणी पुढे आली आहे. सोलापूर ते तुळजापूर या राष्ट्रीय महामार्गाच्या (Solapur-Tuljapur Highway) मध्यभागी असलेल्या दुभाजकांवर (Road Dividers) परदेशी किंवा शोभेच्या უपयोगी वनस्पती लावण्याऐवजी, आपल्या मातीतील आणि जैवविविधतेला पोषक ठरणाऱ्या स्थानिक 'तरवड' या वनस्पतीची लागवड करावी, अशी आग्रही मागणी केली जात आहे. अलीकडच्या काळात महामार्गांचे सौंदर्यीकरण करताना अनेकदा बाहेरील देशांमधून आणलेली किंवा कमी फायद्याची रोपे लावली जातात, जी स्थानकि पर्यावरण आणि पक्षी-कीटकांच्या जीवनचक्रासाठी फारशी उपयुक्त ठरत नाहीत. त्यामुळे स्थानिक परिसंस्थेचे रक्षण करण्यासाठी हा अभिनव प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे.

तरवड वनस्पतीचे पर्यावरणीय, औषधी आणि आध्यात्मिक महत्त्व:

निसर्गात हळूहळू दुर्मिळ होत चाललेली 'तरवड' (Tarwad Plant) ही वनस्पती जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. या वनस्पतीचे विविध उपयोग आहेत:

• फुलपाखरे व कीटकांचे संरक्षण: तरवड ही वनस्पती अनेक प्रकारच्या फुलपाखरांचे खाद्य आणि आश्रयस्थान असते. यामुळे परिसरातील फुलपाखरे व परागीभवन करणाऱ्या कीटकांचे संवर्धन होण्यास मोठी मदत होते.

• औषधी गुणधर्म: आयुर्वेदात तरवडच्या फुलांना, पानांना आणि मुळांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. अनेक त्वचेचे आजार आणि औषधोपचारासाठी याचा पारंपरिक वापर केला जातो.

• आध्यात्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व: महाराष्ट्राच्या ग्रामीण संस्कृतीत आणि सणासुदीमध्ये (उदा. पितृपक्ष किंवा पूजाविधी) तरवडच्या फुलांना व वनस्पतीला विशेष आध्यात्मिक महत्त्व आहे.

पर्यावरणप्रेमींची आग्रही भूमिका व प्रशासनाला साकडे:

सोलापूर-तुळजापूर महामार्गावर प्रवास करताना वाहनचालकांना डोळ्यांना आनंद मिळावा आणि रस्त्यावरील दुभाजक हिरवेगार राहावेत, यासाठी प्रशासनाकडून वृक्षारोपण केले जाते. मात्र, यामध्ये कोणत्याही परदेशी झुडपांची लागवड न करता स्थानिक हवामानाशी जुळवून घेणाऱ्या आणि कमी पाण्यात तग धरणाऱ्या 'तरवड'सारख्या देशी वनस्पतींची निवड करावी, जेणेकरून महामार्गाचे सौंदर्यीकरण होण्यासोबतच निसर्गाचा समतोल आणि पर्यावरणाचा खरा विकास साधता येईल, अशी भूमिका पर्यावरणप्रेमींनी घेतली आहे. प्रशासकीय पातळीवर या मागणीची दखल घेऊन आगामी काळात यावर सकारात्मक निर्णय घेतला जाईल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.