नासाची ऐतिहासिक 'रेस्क्यू' मोहीम! अवकाशात कोसळणाऱ्या 'स्विफ्ट' दुर्बिणीला वाचवण्यासाठी रोबोटिक यानाची मदत.

वॉशिंग्टन: नासाची प्रसिद्ध 'नील गेहरल्स स्विफ्ट ऑब्झर्व्हेटरी' (Swift Observatory), जी गेल्या २२ वर्षांपासून विश्वातील सर्वात शक्तिशाली स्फोटांचा आणि 'गामा-रे बर्स्ट'चा वेध घेत आहे, ती सध्या पृथ्वीच्या दिशेने कोसळत आहे. मात्र, तिला वाचवण्यासाठी नासाने एक धाडसी आणि नाविन्यपूर्ण रोबोटिक मोहीम हाती घेतली आहे.

नेमका धोका काय?

२००४ मध्ये प्रक्षेपित करण्यात आलेली ही दुर्बीण तिच्या मूळ कक्षेतून हळूहळू खाली येत आहे. सूर्याच्या वाढत्या हालचालींमुळे (Solar Activity) पृथ्वीचे वातावरण प्रसरण पावले असून, त्यामुळे निर्माण झालेल्या घर्षणामुळे (Drag) स्विफ्टचा वेग मंदावला आहे आणि तिची उंची कमी होत आहे. जर तिला लवकरात लवकर उंचावर नेले नाही, तर ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत ती पृथ्वीच्या वातावरणात प्रवेश करून नष्ट होऊ शकते.

काय आहे ही 'रेस्क्यू' मोहीम?

नासाने या मोहिमेसाठी 'कॅटॅलिस्ट स्पेस टेक्नॉलॉजीज' (Katalyst Space Technologies) या स्टार्टअपची मदत घेतली आहे. या मोहिमेचे मुख्य वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• रोबोटिक बचावकर्ता: कॅटॅलिस्टने 'लिंक' (Link) नावाचे एक छोटे, फ्रिजच्या आकाराचे रोबोटिक अंतराळयान तयार केले आहे. या यानाला तीन रोबोटिक हात आहेत, ज्यांचा वापर करून ते स्विफ्ट दुर्बिणीला पकडेल आणि तिला पुन्हा वरच्या कक्षेत ढकलणार आहे.

• पेगासस रॉकेट: या मोहिमेसाठी 'पेगासस एक्सएल' (Pegasus XL) हे रॉकेट वापरले जाणार आहे, जे विमानाद्वारे आकाशात नेऊन सोडले जाईल.

• ध्येय: ही मोहीम यशस्वी झाल्यास, स्विफ्ट दुर्बिणीचे आयुष्य आणखी ५ ते ६ वर्षांनी वाढणार आहे. यामुळे भविष्यात अशाच प्रकारे खराब होणाऱ्या उपग्रहांच्या दुरुस्ती आणि संवर्धनासाठी एक नवीन मार्ग खुला होईल.

मोहिमेचे महत्त्व:

स्विफ्ट दुर्बीण ही विश्वातील घडामोडी टिपणारी नासाची 'फर्स्ट रिस्पॉन्डर' मानली जाते. ही दुर्बीण कधीही दुरुस्त करण्यासाठी किंवा पुनर्प्राप्तीसाठी (Repair or Retrieval) बनवण्यात आली नव्हती, ज्यामुळे हे काम अत्यंत आव्हानात्मक आहे. यापूर्वी चीनने अशी मोहीम यशस्वीपणे राबवली असली तरी, अमेरिकेच्या इतिहासात ही पहिलीच रोबोटिक 'ऑर्बिट बूस्टिंग' मोहीम आहे. सध्या सर्व वैज्ञानिक या मोहिमेच्या यशाची वाट पाहत आहेत.