मुंबई: कचऱ्यावर प्रक्रियेसाठी मध्य रेल्वे उभारणार पाच केंद्रे; वाडीबंदर, एलटीटी, पनवेल, कल्याण, इगतपुरीत प्रकल्प

मुंबई: मध्य रेल्वेच्या मुंबईतील आणि उपनगरांतील स्थानकांवर दररोज मोठ्या प्रमाणावर निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याची वैज्ञानिक पद्धतीने आणि शिस्तबद्ध विल्हेवाट लावण्यासाठी मध्य रेल्वेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. रेल्वे प्रशासनाकडून एकूण पाच ठिकाणी कचरा वर्गीकरण आणि पुनर्प्रक्रिया केंद्रे (Waste Processing Centres) उभारण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. यामध्ये वाडीबंदर, लोकमान्य टिळक टर्मिनस (एलटीटी), कल्याण, इगतपुरी आणि पनवेल या प्रमुख ठिकाणांचा समावेश आहे. या केंद्रांमुळे स्थानकांवर जमा होणाऱ्या प्लास्टिकच्या बाटल्या, खाद्यपदार्थांचे रॅपर्स, कागद आणि इतर टाकाऊ वस्तूंवर वेळीच प्रक्रिया करून त्यांचा पुनर्वापर करणे शक्य होणार आहे.

रेल्वे स्थानक परिसरामध्ये आणि धावत्या गाड्यांमध्ये दररोज अंदाजे २० ते ३० टन एवढा कचरा मोठ्या प्रमाणावर निर्माण होत असतो. पूर्वी हा सर्व कचरा गोळा करून त्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी पूर्णपणे स्थानिक महानगरपालिकांच्या किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या यंत्रणेवर अवलंबून राहावे लागत असे. मात्र, या नवीन प्रकल्पामुळे आता कचरा गोळा करणे, त्याचे ओला व सुका कचरा असा वर्गीकरण करून त्यावर प्रक्रिया करणे आणि तो पुनर्वापरासाठी योग्य मार्गाने पुढे पाठवणे, अशी सर्वसमावेशक व्यवस्था मध्य रेल्वे स्वतःहून विकसित करणार आहे.

पावसाळ्यापूर्वीच्या गाळाचा प्रकल्पात समावेश नाही: रेल्वे प्रशासनाकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे की, या प्रकल्पांतर्गत गोळा होणाऱ्या कचऱ्यामध्ये प्रामुख्याने रेल्वे स्थानक परिसर, प्लॅटफॉर्म आणि गाड्यांमधील प्लास्टिकच्या बाटल्या, खाण्याच्या वस्तूंचे आवरण (रॅपर्स), कागद आणि प्रवाशांकडून एकदा वापरून फेकून दिल्या जाणाऱ्या इतर वस्तूंचा समावेश असेल. यात पावसाळ्यापूर्वी रेल्वे रुळांलगतच्या नाल्यांतून व मोऱ्यांमधून काढण्यात येणारा गाळ किंवा कूपनलिका व ड्रेनेजमधील गाळाचा समावेश असणार नाही. मोठ्या स्थानकांजवळ कचरा जमा करण्यासाठी हवेशीर व स्वतंत्र व्यवस्था उभारून तो थेट या पुनर्प्रक्रिया केंद्रांपर्यंत पोहोचवला जाईल.

वाडीबंदर येथील प्रकल्पासाठी कंत्राटदाराची नियुक्ती: या महत्त्वाकांक्षी योजनेअंतर्गत पहिल्या केंद्राच्या उभारणीसाठी वाडीबंदर येथील प्रकल्पाला मंजुरी मिळाली असून त्याकरिता कंत्राटदाराची अधिकृत नियुक्ती देखील करण्यात आली आहे. वाडीबंदर येथे दररोज किमान २० टन कचऱ्यावर यशस्वीपणे प्रक्रिया करण्याची क्षमता असलेले अत्याधुनिक केंद्र उभारण्यात येणार आहे. या प्रकल्पांतर्गत कंत्राटदारावर केंद्रासाठी आवश्यक असलेला निधी उभारणे, अत्याधुनिक यंत्रसामग्री खरेदी करणे, ती जागेवर बसवणे तसेच पुढील तब्बल दहा वर्षे या केंद्राचे यशस्वी संचालन करणे आणि संपूर्ण देखभाल-दुरुस्तीची जबाबदारी असणार आहे.

या केंद्रासाठी सुमारे २२ फूट उंचीची हवेशीर छत असलेली शेड, मजबूत संरक्षक कुंपण, प्रवेशद्वार आणि भक्कम काँक्रीटचा पाया उभारण्यात येणार आहे. आवश्यक ती यंत्रसामग्री सुरळीत चालवण्यासाठी रेल्वे प्रशासनाकडून मोफत पाणीपुरवठा आणि तीन फेजचा अखंडित वीजपुरवठा उपलब्ध करून दिला जाणार आहे. तसेच, परिसरातील विविध स्थानकांवरून गोळा होणारा कचरा या मध्यवर्ती केंद्रापर्यंत पोहोचवण्याची पर्यायी व्यवस्था देखील रेल्वेकडून केली जाईल. ओल्या आणि सुक्या कचऱ्याची विल्हेवाट ही कायदेशीररीत्या घनकचरा व्यवस्थापन नियमांचे काटेकोरपणे पालन करून केली जाईल आणि त्यासाठी लागणारी सर्व आवश्यक शासकीय प्रमाणपत्रे मिळवण्याची संपूर्ण जबाबदारी संबंधित कंत्राटदार कंपनीवर असणार आहे. या सर्व प्रकल्पांमुळे रेल्वे स्थानकांची स्वच्छता राखण्यास आणि पर्यावरण रक्षणाला मोठा हातभार लागणार आहे.