राज्यात दूरस्थ शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या संख्यात मोठी वाढ; केंद्रीय उच्च शिक्षण सर्वेक्षणाचा अहवाल समोर!

नागपूर: नियमित महाविद्यालयीन शिक्षणाला पर्यायी मार्ग म्हणून किंवा नोकरी सांभाळत उच्च शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी राज्यात दूरस्थ (डिस्टन्स लर्निंग) शिक्षणाचे महत्त्व सातत्याने वाढताना दिसत आहे. केंद्रीय उच्चशिक्षण विभागातर्फे प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या अखिल भारतीय उच्च शिक्षण सर्वेक्षणाच्या (AISHE) २०२३-२४ च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, महाराष्ट्रात दूरस्थ शिक्षण किंवा ओपन लर्निंगच्या माध्यमातून शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ नोंदवली गेली आहे.

विद्यार्थ्यांच्या संख्येत मोठी वाढ: उपलब्ध आकडेवारीनुसार, २०१९-२० या शैक्षणिक वर्षात राज्यात दूरस्थ शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांची एकूण संख्या १ लाख ६३ हजार १३२ इतकी होती. हीच संख्या वाढून २०२३-२४ या शैक्षणिक वर्षात १ लाख ८६ हजार ४६५ वर पोहोचली आहे. नियमित महाविद्यालयांमध्ये जाऊन शिक्षण घेणे शक्य नसणाऱ्या किंवा नोकरी, व्यवसाय सांभाळत करिअरला अधिक प्राधान्य देणाऱ्या तरुणांचा ओढा आता दूरस्थ शिक्षण प्रणालीकडे वाढत असल्याचे यावरून स्पष्ट होते.

महिला विद्यार्थ्यांच्या सहभागातही वाढ: या सर्वेक्षणातील विशेष बाब म्हणजे, दूरस्थ शिक्षणाद्वारे उच्च शिक्षण पूर्ण करणाऱ्यांमध्ये महिला विद्यार्थ्यांच्या सहभागातही सकारात्मक वाढ दिसून येत आहे. कौटुंबिक जबाबदाऱ्या, आर्थिक कारणे किंवा इतर वैयक्तिक अडचणींमुळे नियमित वर्गांना उपस्थित राहू न शकणाऱ्या महिलांसाठी दूरस्थ शिक्षण हे अत्यंत वरदान ठरत आहे. घरबसल्या पदवी किंवा पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण करण्याकडे महिलांचा कल वाढल्याचे या अहवालातून स्पष्ट होते.

दूरस्थ शिक्षणाचे वाढते महत्त्व: सध्याच्या स्पर्धात्मक युगात केवळ पदवी असण्यापेक्षा कौशल्य आणि लवचिक वेळेत शिक्षण घेणे गरजेचे बनले आहे. दूरस्थ शिक्षणामुळे विद्यार्थ्यांना नोकरी किंवा इतर व्यावसायिक कामे सांभाळून आपल्या आवडीचे शिक्षण पूर्ण करण्याची मुभा मिळते. विद्यापीठे आणि ओपन लर्निंग इन्स्टिट्यूट्समार्फत उपलब्ध करून दिले जाणारे विविध अभ्यासक्रम, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर आणि डिजिटल शिक्षण साहित्य यामुळे विद्यार्थी या शिक्षणाकडे मोठ्या प्रमाणावर आकर्षित होत आहेत. या अहवालामुळे महाराष्ट्रातील शैक्षणिक क्षेत्रातील नव्या बदलांवर प्रकाश पडला असून आगामी काळात दूरस्थ शिक्षणाचा टक्का आणखी वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.