प्रियदर्शन यांचा कॉलम:टेस्लाची उडती कार भविष्यातील‎ अनेक चिंता, प्रश्नांनाही जन्म देते‎

‎‎‎‎‎‎‎‎इलॉन मस्क यांची ‘रोडस्टर’ ही उडती कार भविष्यात रस्ते‎वाहतुकीचे संपूर्ण चित्र बदलून टाकेल का? आपल्या शहरी‎जीवनशैलीला लहान-मोठ्या शहरांमधील ट्रॅफिक जॅमच्या‎समस्येतून सुटका मिळवण्याचा अंतिम उपाय मिळणार‎आहे का? माणसाच्या प्रवासाचा वेग कल्पनेपलीकडे‎वाढणार आहे का? दूर राहणाऱ्या मित्र-नातेवाइकांना‎भेटण्यासाठी किंवा ऑफिसला पोहोचण्यासाठी लागणारा‎वेळ कमी होणार आहे का? ही उडती कार सध्या कल्पनेच्या अनंत भरारींना जन्म देत‎आहे. मात्र, जादुई वाटणाऱ्या या घटनेच्या आर्थिक,‎सामाजिक आणि सांस्कृतिक पैलूंचा विचार करण्यासाठी ‎‎आपण उड्डाणातून खाली येऊन वास्तव समजून घेणे गरजेचे ‎‎आहे. तंत्रज्ञानाने माणसाचे जीवन खूप सोयीस्कर बनवले ‎‎आहे, यात शंकाच नाही. तंत्रज्ञानावर केवळ श्रीमंतांचीच ‎‎मक्तेदारी आहे, ही तक्रारही काही प्रमाणात दूर होत आहे. ‎‎कारण अनेक शोध बाजारात येईपर्यंत इतके स्वस्त झाले‎आहेत की, ते सर्वांच्या आवाक्यात आले आहेत.‎ पण याला समांतर असलेले सत्य हे आहे की, याच‎तंत्रज्ञानाने जगाची दोन भागांत विभागणी केली आहे. एक‎जग सर्वसाधनसंपन्न लोकांचे आहे, तर दुसरे विशाल जग‎अशा लोकांचे आहे, जे या अब्जाधीशांनी निर्माण केलेली‎साधने आणि त्यांनी ठरवून दिलेली जीवनशैली आनंदाने‎स्वीकारून त्यांचे नवे वसाहतवादी गुलाम बनले आहेत. या‎सर्वांपासून वंचित असलेले एक तिसरे जगही आहे, जे‎आपल्या कमतरतांसह सतत वाढत आहे.‎ ‘रोडस्टर’ची ऊर्जेची गरज आणि त्यासाठी लागणारा‎अंदाजित खर्च पाहता, सध्या ही कार केवळ पहिल्या‎फळीतील अब्जाधीशांचेच शौक पूर्ण करण्याच्या कामी‎येईल. भौतिकशास्त्राच्या नियमांना ओलांडून ही कार तयार‎करण्यात आल्याचा दावा टेस्लाच्या अभियंत्यांनी केला‎आहे. यामध्ये अंतराळयानात बसवल्या जाणाऱ्या‎रॉकेटप्रमाणे ऊर्जा निर्माण करण्यासाठी इंधन जाळले जाणार‎नाही. त्याऐवजी, कोल्ड कंप्रेस्ड गॅसने भरलेले दहा थ्रस्टर्स‎असतील. ते विरुद्ध दिशेने जोर निर्माण करून कारला धक्का‎देतील आणि वर उचलतील. त्यामुळे याच्या उड्डाणाचा मूळ‎नियम हा सतराव्या शतकातीलच आहे. तो म्हणजे न्यूटनने‎मांडलेला गतीचा तिसरा नियम- प्रत्येक क्रियेला तेवढीच‎आणि विरुद्ध प्रतिक्रिया असते. भविष्यात ही प्रत्येक देश,‎प्रत्येक शहर किंवा प्रत्येक रस्त्यावरील कार बनू शकेल, हे‎शक्य आहे; पण सध्या तरी ते भविष्य खूप दूर आहे.‎ पण या कार किंवा वेगाशी संबंधित सर्व शोधांच्या‎पलीकडचा एक प्रश्न आहे. माणसाला एवढ्या वेगाची गरज‎का आहे? महात्मा गांधींनी 117 वर्षांपूर्वी ‘हिंद स्वराज’मध्ये‎म्हटले होते की, वेग ही खूप चांगली गोष्ट नाही. तो‎आपल्याला लोकांपासून दुरावतो. पूर्वी आपण एखाद्या‎प्रवासाला निघायचो, तेव्हा हळूहळू पुढे जात गावे, शहरे,‎प्रदेश, तिथले खानपान, बोलीभाषा या सर्वांना अशा प्रकारे‎स्वीकारत जायचो की परकेपणाची भावनाच मनात येत नसे,‎परंतु वेगामुळे निसर्गासोबतचे आपले नातेच बदलून जाते.‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎वेगवान रेल्वेगाड्या आपल्याला खूप दूरवर एखाद्या‎अनोळखी भाषिक समाजात सोडून तर येतात, तरीही आपण‎परकेपणातच अडकलेले असतो. या संस्कृतीच्या जगात‎आपण मिसळून गेलो तर अनेक शक्यता निर्माण होतात, पण‎जर आपण नुसते धावत राहिलो, तर पुढे जाणारा प्रत्येक जण‎आपल्याला शत्रू वाटू लागेल.‎ हा तंत्रज्ञानाला किंवा टेस्लाच्या नव्या कारला केलेला विरोध‎नाही, तर हे निदर्शनास आणून देण्याचा प्रयत्न आहे की,‎तंत्रज्ञानाच्या आंधळ्या शर्यतीत सामील होण्यापेक्षा‎समतोल साधणे अधिक गरजेचे आहे, जो आपल्याला‎माणूस म्हणून टिकवून ठेवेल. कारसोबतच आपले‎सामाजिक भानही जपेल. तंत्रज्ञान अतिमानवी क्षमतांच्या‎जोरावर आपले मानवी गुण हिरावून घेण्याच्या मार्गावर‎आहे. इंटरनेटने स्मरणशक्तीची गरजच संपुष्टात आणली‎आहे आणि आता एआय आपली कल्पनाशक्तीही नष्ट‎करतच आहे. (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.)‎ ‘रोडस्टर’ची ऊर्जेची गरज आणि त्यासाठी‎लागणारा अंदाजित खर्च पाहता, सध्या ही कार‎केवळ पहिल्या फळीतील अब्जाधीशांचेच शौक‎पूर्ण करण्याच्या कामी येईल. भौतिकशास्त्राच्या‎नियमांना ओलांडून ही कार तयार करण्यात‎आल्याचा दावा टेस्लाच्या अभियंत्यांनी केलाय.‎‎