एन. रघुरामन यांचा कॉलम:‘म्यूज’ वापरण्यापूर्वी या वैयक्तिक सहाय्यकाबद्दल समजून घ्या

सर्व तंत्रज्ञान कंपन्यांनी एका कलेत प्रभुत्व मिळवले आहे, जी आता त्यांचा व्यवसाय बनली आहे. त्या एखादी गोष्ट तयार करतात आणि मग सामान्य लोकांना पटवून देतात की तिच्याशिवाय ते जगूच शकत नाहीत. याची सुरुवात फेसबुक, इंस्टाग्राम आणि वॉट्सअॅपपासून झाली होती, बरोबर ना? आपल्यापैकी बहुतेक जण यांच्याशिवाय राहू शकत नाहीत, नाही का? वर्गातील विद्यार्थ्याप्रमाणे बोट वर करून ‘मी असा नाही’ असे म्हणू नका. काही लोकांना यांचे व्यसन लागले नसेल, हे मी मान्य करतो. म्हणूनच मी ‘बहुतेक लोक’ असे म्हटले. आता याचे सर्वांत ताजे उदाहरण म्हणजे मेटा प्लॅटफॉर्मचा वैयक्तिक एआय एजंट ‘म्यूज’ होय. एखाद्या सॉफ्ट टॉयच्या गुबगुबीत आवृत्तीसारखा दिसणाऱ्या म्यूजने लोकांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. अन्यथा, ८ सप्टेंबर २०२६ रोजी अमेरिका आणि कॅनडामध्ये लॉन्च झाल्यानंतर अवघ्या २२ दिवसांत त्याचे ५ दशलक्षांहून अधिक डाउनलोड्स कसे झाले असते? या महत्त्वाच्या टप्प्यामुळे सुरुवातीच्या लॉन्चनंतरच्या डाउनलोडच्या वेगाच्या बाबतीत चॅटजीपीटी, ग्रोक आणि क्लॉड यांनाही मागे टाकत, हे आतापर्यंतच्या सर्वांत वेगाने वाढणाऱ्या एआय अॅप्समध्ये सामील झाले आहे. मेटाने भारतातील त्याच्या अधिकृत लॉन्चची तारीख किंवा कालमर्यादा जाहीर केलेली नाही. म्यूजबद्दल माहिती नसलेल्यांना सांगू इच्छितो की, आमच्या मजकुराला उत्तर देणाऱ्या सामान्य चॅटबॉट्सच्या तुलनेत म्यूज हा एक वैयक्तिक एआय-एजंट आहे, मात्र तो ‘एजेंटिक बिहेविअर’साठी आहे. तो बहु-टप्प्यांची कामे हाताळतो, पार्श्वभूमीत आपोआप काम करतो आणि आमच्या वतीने डिजिटल सेवांशी संवाद साधतो. तज्ज्ञांना वाटते की, म्यूजसोबत तुम्ही शेअर केलेली कोणतीही माहिती तांत्रिकदृष्ट्या मेटासोबत शेअर केली जाऊ शकते. कंपनीचे म्हणणे आहे की, तिचा वापर तुम्हाला जाहिराती दाखवण्यासाठी केला जाणार नाही; मात्र एआय मॉडेल्सना प्रशिक्षित करण्यासाठी तो केला जाऊ शकतो. हे काही अंशी आपण कॉल सेंटरमध्ये केलेल्या फोन कॉल्ससारखेच आहे, जिथे ऑटोमॅटिक उत्तर देणारी यंत्रणा सांगते की, ‘हा कॉल अंतर्गत वापरासाठी आणि प्रशिक्षणासाठी रेकॉर्ड केला जाऊ शकतो.’ तुम्ही सेटिंग्जमध्ये जाऊन ऑप्ट-आउट करू शकता, पण मेटाचे म्हणणे आहे की काही विशेष परिस्थिती वगळता त्यांचे कर्मचारी अकाउंट्स अॅक्सेस करणार नाहीत. उदाहरणार्थ, कायदा अंमलबजावणी करणाऱ्या संस्थांच्या विनंतीवरून किंवा वापरकर्त्याने नोंदवलेल्या समस्येच्या संदर्भात. मात्र, वापरकर्त्याचे डिव्हाइस हॅक झाले किंवा खुद्द या सेवेतच सुरक्षा भंग झाला, तर काय होईल, असा प्रश्न तज्ज्ञ उपस्थित करत आहेत. सामान्यतः आपले सोशल मीडिया अॅप्स, ईमेल, दैनंदिन खरेदीसाठीचे लॉगिन आणि खरेदीचे पैसे भरण्यासाठी वापरले जाणारे बँक अकाउंट—या सर्वांचे लॉगिन वेगवेगळे असतात. ते वेगवेगळे असल्यामुळे सुरक्षित असतील, अशी आपण प्रथमदर्शनी अपेक्षा करतो. पण यापैकी एखाद्या किंवा सर्व लॉगिन्सचा अॅक्सेस एखाद्या सेवेला देऊन आपण मोठा धोका निर्माण करत नाही आहोत का? हे अगदी ऑफिसमधील तुमच्या वैयक्तिक सहाय्यकासारखे आहे—ज्याला केवळ तुमच्या बँक खात्याचीच नव्हे, तर पैसे हस्तांतरित करण्याचा पासवर्डही माहीत आहे. त्या वैयक्तिक सहाय्यकाची निष्ठा असूनही, त्याचे मत कदाचित बदलू शकते, अशी अल्पशी शक्यता कायम राहते. त्याचप्रमाणे, म्यूजमध्ये आपल्या सर्व लॉगिनसाठी ‘सिक्युअर क्रेडेन्शियल स्टोअर’ आहे. मेटाचे म्हणणे आहे की याच्या मदतीने एआय-एजंट पासवर्ड न पाहताही त्यांचा वापर करू शकतो. मात्र, तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की एआय-एजंट अडचणीही निर्माण करू शकतात. एखाद्या ईमेलमध्ये किंवा वेबसाइटवर असे लपवलेले प्रॉम्प्ट असू शकतात, जे बॉट्सना सूचनांकडे दुर्लक्ष करून खासगी डेटा हॅकर्सच्या खात्यांवर पाठवण्यास सांगू शकतात. अमेरिकन इकॉनॉमिक लिबर्टीज प्रोजेक्टचे वरिष्ठ कायदेशीर सल्लागार ली हेप्नर म्हणतात की, निदान एखादा विश्वासार्ह पर्याय उपलब्ध होईपर्यंत, ‘मेटाच्या पूर्वीच्या कामगिरीत असे काहीही नाही, ज्यामुळे ते खासगी माहितीचे व्यवस्थापक किंवा संरक्षक बनतील, असा विश्वास वाटावा.’ म्यूजच्या सुरुवातीच्या वापरकर्त्यांनी खासगी माहिती अनपेक्षितपणे लीक झाल्याचे नमूद केले आहे. टेक समालोचक मॅट रॉब यांनी अलीकडेच सांगितले की, म्यूजने त्यांच्या विक्रीसाठी पोस्ट केलेल्या एका वस्तूची ठरवलेल्या किमतीपेक्षा कमी किंमत संभाव्य खरेदीदाराला सांगितली आणि त्यांना त्यांच्या घराचा पत्ताही दिला. नंतर म्यूजच्या टीमने या गोंधळासाठी रॉब यांच्या अकाउंटमधील गोंधळात टाकणाऱ्या सेटिंग्जना जबाबदार ठरवले. तात्पर्य असे की म्यूजसारख्या अतिसंवेदनशील, तंत्रज्ञानावर आधारित वैयक्तिक डेटा-ट्रॅकिंग प्रणालीचा वापर करण्यापूर्वी, तुमच्या वैयक्तिक माहितीने भरलेल्या कपाटाची चावी नीट सुरक्षित आहे याची खात्री करून घ्या.