एन. रघुरामन यांचा कॉलम:इंज्युरी-फ्री लाइफ, ‘गो-गो’ नाही तर ‘स्लो-गो’ किंवा ‘नो-गो’ मार्गानेच मिळते

या सोमवारी सकाळी 7:30 वाजता माझ्या शाळेतील एका मित्राचा फोन आला. मी माझे सदर लिहिण्यात व्यग्र असल्याने फोन स्पीकरवर ठेवला आणि म्हणालो, ‘बोल.’ पण तिकडून एका घाबरलेल्या महिलेचा आवाज ऐकू आल्याने मी लगेच फोन कानाला लावला. माझ्या मित्राची पत्नी बोलत होती, ‘भाऊजी, तुम्ही लगेच आमच्या घरी येऊ शकता का? यांना खूप तीव्र वेदना होत आहेत. येताना तुमची कार घेऊन या, जेणेकरून आपल्याला रुग्णालयात जाता येईल.’ मी विचारले, ‘नेमके काय झाले?’ तेव्हा त्यांनी मला अशा एका अपघाताविषयी सांगितले, जो माझ्या मित्राने स्वतः त्यांच्यापासूनही लपवून ठेवला होता. मी म्हणालो, ‘दहा मिनिटांत पोहोचतो’ आणि फोन ठेवला. एक्स-रे तंत्रज्ञाने तपासणी करून अहवालात लिहिले- ‘ओलेक्रानोनमध्ये 1 सेमीचा डिस्प्लेड फ्रॅक्चर आहे. त्वरित उपचारांची आवश्यकता.’ मित्राच्या चेहऱ्यावर दाटून आलेल्या शंकांचे निरसन करण्यासाठी मी गुगलवर शोध घेतला आणि त्याला सांगितले, ‘तुझा डावा कोपरा फ्रॅक्चर झाला आहे. आता डॉक्टर ठरवतील की शस्त्रक्रिया करावी लागेल की केवळ फिजिओथेरपीने काम होईल.’ नऊ वर्षांपूर्वीच तो सेवानिवृत्त झाला होता. परंतु आज वयाच्या 67 व्या वर्षीही स्वतःबद्दलचा त्याचा दृष्टिकोन बदललेला नव्हता. आपण पूर्णपणे स्वावलंबी, सक्रिय आणि शारीरिकदृष्ट्या भक्कम आहोत, याच समजुतीत तो जगत होता. आमच्या ग्रुपमधील सात बाइक रायडर्सपैकी तो एक आहे. खरं तर इतर पाच मित्रांना तर त्यांच्या मुलांनी बाइक चालवण्यास सक्त मनाई केली आहे. एक मित्र बाइक चालू स्थितीत राहावी म्हणून कधीतरी ती चालवतो. पण फक्त हाच एक असा मित्र आहे, ज्याच्यासाठी बाइक ही जणू त्याची दुसरी पत्नीच आहे. पत्नीला स्वयंपाकघरातील काही सामान हवे असले, तरी अवघ्या चार गल्ल्या पलीकडे जाण्यासाठी तो डोक्यावर हेल्मेट चढवून बाइकनेच निघतो. एका अरुंद गल्लीतून जात असताना समोरून आलेल्या 20 वर्षांच्या एका दुचाकीस्वाराने स्टंटबाजासारखी गाडी चालवली आणि त्यात हा खाली पडला, हे त्याने आपल्या पत्नीलाही सांगितले नव्हते. दोन आठवडे केवळ वेदनाशामक औषधे घेऊन स्वतःच उपचार करणे आणि ‘काही होत नाही’ अशा त्याच्या बेफिकीर वृत्तीत तो होता. अस्थिरोगतज्ज्ञांनी त्याच्या हाताला सॉफ्ट प्लास्टर लावले आणि कडक सूचना दिल्या की, कोणतेही वजन उचलायचे नाही, फक्त आणि फक्त पूर्ण विश्रांती घ्यावी. त्यांना सांगण्यात आले की, पहिल्या मजल्यावरील बेडरूममध्ये जाताना त्यांनी जिन्याच्या रेलिंगचा आधार घेऊनच चढावे, जेणेकरून या वयात वाढणारा पडण्याचा धोका टाळता येईल. परंतु त्यांच्या घरातील जिन्याचे रेलिंग डाव्या बाजूला होते आणि त्यांच्या डाव्या हातालाच प्लास्टर होते. त्यामुळे जिन्याने वर चढताना तो उजव्या हाताने भिंतीला हलकासा धक्का देत चढण्याचा प्रयत्न करत होता. आता काही काळ या परिस्थितीतच राहावे लागणार असल्याने, आम्ही त्याची बेडरूम पहिल्या मजल्यावरून तळमजल्यावरील पाहुण्यांच्या खोलीत हलवली. तेव्हापासून त्याच्या हालचालींच्या क्षमतेवर म्हणजेच ‘मोबिलिटी’वर सातत्याने चर्चा होत आहे. या वयात आपण हालचाल करण्याच्या क्षमतेला खूप हलक्यात घेतो, पण खरं तर याच गोष्टीवर आपल्या पुढील आयुष्याचा दर्जा अवलंबून असतो. जर तुम्हाला वाटत असेल की वाहनाचा वापर न करता केवळ पायी चालणे सुरक्षित आहे, तर मी म्हणेन की त्यातही मोठा धोका आहे. आजकाल फुटपाथचा वापरही असे उतावीळ दुचाकी चालक करू लागले आहेत, ज्यांचे एकमेव उद्दिष्ट फक्त वेग वाढवणे हेच असते. माझा सल्ला असा आहे की, रस्ता ओलांडताना आधी वर-खाली, डावी-उजवीकडे सर्व बाजूंनी नीट पाहा आणि समोरचा चालक आपल्याला पाहत नाहीये, हे गृहीत धरूनच पाऊल टाका. सेवानिवृत्त झालेल्या लोकांच्या आयुष्यातील प्रत्येक कामात धावपळ असणारा ‘गो-गो’ काळ आता मागे पडला आहे. त्यामुळे आता एक तर ‘स्लो-गो’ जीवनपद्धतीचा स्वीकार करा, ज्यामध्ये तुमच्याकडे पुरेसा वेळ असेल आणि इतरांना रस्ता मोकळा करून देताना तुम्हाला कोणताही त्रास होणार नाही. किंवा मग ‘नो-गो’ मार्ग निवडा, ज्यामध्ये अत्यंत आवश्यक असल्याशिवाय घराबाहेर पडू नका. वयाच्या 60 वर्षांनंतर दुखापतींशिवाय सुरक्षित जीवन जगणे अत्यंत गरजेचे आहे. फंडा असा की, एखाद्या अपघाताने किंवा दुखापतीने सेवानिवृत्त लोकांना त्यांच्या भविष्यातील शारीरिक हालचालींविषयी विचार करायला भाग पाडावे, यापेक्षा त्यांनी आधीच स्वतःहून ‘स्लो-गो’ मार्ग पत्करणे कधीही उत्तम. जेणेकरून त्यांचे आयुष्य पूर्णपणे ‘नो-गो’ म्हणजे एकाच जागी खिळून राहण्यात बदलणार नाही. कृपया, प्रत्येक वेळी धावपळ करण्याचे ते ‘गो-गो’ चे दिवस आता विसरून जा, कारण तुम्ही आता 30 किंवा 40 च्या तरुण वयात नाही आहात.