कार्ल बेनेडिक्ट फ्रे यांचा कॉलम:एजीआय आपला ‘शेवटचा शोध” ठरणार नाही, हे लक्षात ठेवा‎

‎‎‎‎‎‎‎‎1960 च्या दशकात, गणितज्ञ आय. जे. गुड यांनी एक‎कल्पना मांडली, जी तेव्हापासून सिलिकॉन व्हॅलीचे‎ब्रीदवाक्य बनली आहे. त्यांनी असा युक्तिवाद केला की,‎जर आपण एक अति-बुद्धिमान यंत्र बनवले, तर ते‎त्याहूनही उत्तम यंत्रे तयार करू शकेल. यामुळे बुद्धिमत्तेचा‎असा स्फोट होईल, जो मानवी बुद्धिमत्तेला कितीतरी पटीने‎मागे टाकेल. या परिस्थितीत, असे पहिले यंत्र आपला‎‘शेवटचा शोध'' ठरेल.‎ एकेकाळी विज्ञान कथांचा भाग वाटणारी ही‎भविष्यवाणी, आता जगातील सर्वात शक्तिशाली संस्थांचे‎ब्रीदवाक्य बनली आहे. पण जरी आपण असे गृहीत धरले‎की भविष्यातील प्रणाली आजच्या मॉडेल्सपेक्षा सरस‎असे नवीन उपाय निर्माण करू शकतात, तरीही ''शेवटच्या‎शोधाचे'' तत्त्व शंकास्पदच राहील.‎ आपण हे लक्षात ठेवले पाहिजे की, नवोन्मेष म्हणजे‎कल्पनेपासून परिणामापर्यंतची एक अविरत शर्यत नाही.‎त्याऐवजी, शोधाची प्रक्रिया ही एका साखळीसारखी‎आहे, ज्यात किमान एक तरी कमकुवत कडी असते. या‎कमकुवत कड्याच मानवी प्रगतीचा मोठा भाग निश्चित‎करतात.‎ 1986 मध्ये, स्पेस शटल चॅलेंजर प्रक्षेपणाच्या 73‎सेकंदांनंतर कोसळले. ते त्याच्या जागतिक दर्जाच्या इंजिन‎किंवा सॉफ्टवेअरमधील बिघाडामुळे नव्हे, तर ‘ओ-रिंग''‎नावाचा एक छोटा रबरी सील थंड वातावरणीय‎तापमानाच्या संपर्कात आल्यावर निकामी झाल्यामुळे‎घडले. हे त्या गंभीर अडथळ्यांचे एक रूपक बनले आहे,‎ज्यामुळे अगदी अत्याधुनिक प्रणालीदेखील अयशस्वी‎होऊ शकतात. कृत्रिम सामान्य बुद्धिमत्ता (AGI) वैद्यकीय‎संशोधनाच्या सुरुवातीच्या टप्प्याला मोठ्या प्रमाणात गती‎देऊ शकते, परंतु जर एखादी AI क्लिनिकल चाचण्या,‎उत्पादन किंवा नियामक मान्यता मिळवण्यापर्यंत प्रगती‎करू शकली नाही, तर तिचा तथाकथित महत्त्वपूर्ण शोध‎कधीही आपले जीवन सुधारणारा शोध बनणार नाही.‎शोधाचे सुरुवातीचे टप्पे स्वयंचलित झाले तरी, मानवाची‎भूमिका नाहीशी होत नाही; ते फक्त उर्वरित‎अडथळ्यांकडे वळते. आणि ही अशी आव्हाने आहेत‎जिथे निर्णयक्षमता, अंगभूत ज्ञान आणि व्यावहारिक‎कौशल्ये सर्वात महत्त्वाची ठरतात. एजीआयला केवळ‎मानवांपेक्षा सरस कामगिरी करावी लागणार नाही; तर‎त्याला एजीआयचा वापर करूनच हे करावे लागेल. जर‎''घटनेद्वारे-शोध'' (event-invention) सिद्धांत खरा‎ठरायचा असेल, तर एआयचे भागीदार किंवा पर्यवेक्षक‎म्हणूनही आपल्याला, म्हणजेच मानवांना, अनावश्यक‎व्हावे लागेल. हे अजून खूप दूर आहे.‎ 2016 मध्ये, गूगल डीपमाइंडच्या अल्फागोने अव्वल‎व्यावसायिक खेळाडू ली सेडोलला 4-1 ने पराभूत करून‎आपले वर्चस्व प्रस्थापित केल्याचे वाटत होते. परंतु 2023‎मध्ये, संशोधकांनी दाखवून दिले की, सामान्य संगणकीय‎कौशल्ये असलेला माणूससुद्धा, प्रशिक्षणाबाहेरील‎असामान्य परिस्थितीत अव्वल इंजिनांना पराभूत करू‎शकतो. मानवी योगदानाचेच सर्वाधिक मूल्य आहे.‎ ‘शेवटच्या-शोधा''चा सिद्धांत असेही गृहीत धरतो की‎सर्व संबंधित माहितीचे संहिताकरण केले जाऊ शकते,‎परंतु सामान्यतः तसे नसते. जटिल प्रणालींना चालवणारी‎माहिती अनेकदा विखुरलेली, स्थानिक आणि अव्यक्त‎असते. ज्ञान हस्तांतरणीय नसते. त्यामुळे, एजीआयला‎मानवतेचा शेवटचा शोध म्हणणे हा एक अतिशयोक्तीपूर्ण‎दावा आहे. (@प्रोजेक्ट सिंडिकेट)‎‎