एन. रघुरामन यांचा कॉलम:25 मिनिटे’ तंत्राद्वारे व्यक्ती साध्य करू शकते सर्वोत्तम परिणाम

‘सर, प्लीज सांगा ना की आम्ही आमच्या वेळेचे व्यवस्थापन कसे करावे?’ तरुणांनी मला हाच एक प्रश्न अनेकदा विचारला आहे. जेव्हा जेव्हा ते विचारतात, मी लगेच उत्तर देतो की ‘मनाचे व्यवस्थापन करण्यासाठी तुम्हाला योगासने करण्याची गरज आहे’ आणि माझे बोलणे पूर्ण होण्यापूर्वीच विद्यार्थी मधेच बोलतो, ‘सर, मी वेळेच्या व्यवस्थापनाबद्दल विचारले आहे.’ मी आत्मविश्वासाने उत्तर देतो- ‘मीसुद्धा हेच सांगत आहे की मनाचे व्यवस्थापन कसे करावे.’ तरुण चिडून म्हणेल, ‘सर टाइम, टाइम.’ मी उत्तर देईन, ‘तू माइंड म्हणालास का?’ तो पळत येईल आणि समोर उभा राहून ओरडेल- ‘सर, टाइम.’ यामुळे इतर लोक हसतील, कारण काहींना वाटेल की मला कमी ऐकू येते, तर बाकीचे समजून चुकतील की मी प्रँक करत आहे. त्यानंतर मी त्याला मंचावर बोलावतो आणि 1980 ची एक गोष्ट सांगतो, ज्यामध्ये इटालियन युनिव्हर्सिटीचा एक विद्यार्थी फ्रान्सिस्को सिरिलो परीक्षेच्या तारखांमुळे प्रचंड दबावाखाली होता आणि अभ्यासाचा त्याला खूप कंटाळा आला होता. त्याला जाणीव झाली की त्याचे मन लक्ष विचलित करण्यात पटाईत आहे. तो तासन््तास डेस्कवर बसायचा, पण हाती काहीच लागत नसे. हताश होऊन त्याने स्वतःशीच पैज लावली की तो फक्त 10 मिनिटे पूर्ण एकाग्रतेने आणि कोणत्याही अडथळ्याशिवाय अभ्यास करू शकतो का? त्याने स्वयंपाकघरात जाऊन टोमॅटोच्या आकाराचा आणि मोठा आवाज करणारा मेकॅनिकल किचन टायमर आणला, ज्याला इटालियन भाषेत ‘पोमोडोरो’ म्हणतात. त्याने टायमर फिरवून सेट केला आणि तो अभ्यासाला बसला. सुरुवातीच्या काही प्रयत्नांत तो अपयशी ठरला, कारण अंतर्गत विचारांचे विचलित होणे त्याला रोखत होते, परंतु तो वेळ बदलत राहिला. अखेर त्याला समजले की, 25 मिनिटांचा वेळ हा सर्वात योग्य ‘स्वीट स्पॉट’ आहे- जो कामात लक्षणीय प्रगती करण्यासाठी पुरेसा मोठा आणि मन विचलित होऊ नये यासाठी पुरेसा लहान आहे. एका वेळी फक्त 25 मिनिटांचा एक-एक ब्लॉक पूर्ण करत, सिरिलो एकाग्रतेच्या अपयशापासून थेट युनिव्हर्सिटीची परीक्षा उत्तीर्ण होण्यापर्यंत पोहोचला. शेवटी त्याने त्याच लहान किचन टायमरला जागतिक प्रॉडक्टिव्हिटी मुव्हमेंटमध्ये बदलले. आज सिरिलो यांनी विकसित केलेल्या ‘पोमोडोरो तंत्राचा’ वापर पाश्चात्त्य जगात असे अनेक लोक करतात, ज्यांनी कामाची टाळाटाळ करण्याची सवय सोडवण्यासाठी सर्व काही करून पाहिले, पण ते अपयशी ठरले, तर हे कसे करावे? याच्या 5 स्टेप्स येथे दिल्या आहेत: 1. एक काम निवडा : जे करायचे आहे, ते एक विशिष्ट काम निवडा. 2. टायमर सेट करा : 25 मिनिटांचा टायमर सेट करा. 3. काम करा : टायमर वाजेपर्यंत पूर्ण लक्ष त्याच कामावर केंद्रित करा. मल्टिटास्किंग करू नका आणि फोनही चेक करू नका. 4. लहान ब्रेक घ्या : टायमर वाजताच 5 मिनिटांचा ब्रेक घ्या. शरीर थोडे ताणा (स्ट्रेच करा) किंवा काहीतरी प्या. 5. मोठा ब्रेक घ्या : सलग 25 मिनिटांचे चार ‘पोमोडोरो’ पूर्ण केल्यानंतर 15-30 मिनिटांचा पुन्हा ताजेतवाने करणारा ब्रेक घ्या. ही पद्धत यासाठी प्रभावी ठरते, कारण केवळ 25 मिनिटे काम करण्याचा संकल्प सोडणे हे तासन््तास चालणाऱ्या एखाद्या मोठ्या प्रोजेक्टपेक्षा खूपच कमी भीतीदायक वाटते. कडक टायमर व्यक्तीचे लक्ष वेगवेगळ्या गोष्टींमध्ये विचलित करण्याऐवजी सिंगल टास्किंग विचारसरणीला प्रोत्साहन देतो. तरुणांना याचा हा फायदा मिळतो की लहान आणि नियमित अंतर मनाला आवश्यक विश्रांती देतात, ज्यामुळे माहितीवर प्रक्रिया करणे सोपे होते आणि दिवसभर कार्यक्षमता उच्च राहते. यासाठी कोणत्याही विशेष टायमर मशीनमध्ये पैसे खर्च करण्याची गरज नाही. जुने साधे घड्याळही उपयुक्त ठरू शकते, परंतु कृपया मोबाइल फोन वापरू नका. जर तुम्ही सखोल अभ्यास किंवा क्लिष्ट समस्या सोडवण्यासारख्या अत्यंत बौद्धिक मेहनतीच्या विषयावर काम करत असाल, तर तुम्ही हे तंत्र तुमच्या ऊर्जेनुसार बदलू शकता. फंडा असा आहे की, कमीत कमी त्या लोकांसाठी ज्यांना कामाची टाळाटाळ करण्याची खूप सवय आहे, 5 मिनिटांचा ब्रेक घेत कामाला 25 मिनिटांच्या एकाग्र भागांमध्ये विभागणे केवळ थकव्यापासून वाचवणार नाही, तर एकाग्रतादेखील जास्तीत जास्त वाढवेल.