एन. रघुरामन यांचा कॉलम:कामाचे ठिकाण बदलणार, मग स्वतःलाही बदला

“दिमाग का दही हो गया’ अशा शब्दांत एका मिडल लेव्हल व्यवस्थापकाने स्वतःशीच कुरकुर केली. कारण तेथे बोलण्यासाठी कुणीही नव्हते. मोठ्या दुकानाच्या मजल्यावर तो एकटाच होता. पण अचानक मागून आवाज आला, “हे दही काय आहे?’ त्याला माहीत होते की ते कोण आहे. त्याने मागे वळूनही पाहिले नाही आणि शांतपणे म्हणाला, “तू ते कुठे खातोस? तुला माहीत नाही.’ पण आवाज कायम राहिला, “म्हणूनच मी विचारत आहे.’ त्यावर त्याचा राग अनावर झाला आणि तो म्हणाला, “गप्प बस. तू काहीही बोलत राहा. आता माझे मन बिघडू देऊ नकोस.’ आता आवाज थोडा कठोर झाला आणि म्हणाला, “अबे...’ व्यवस्थापकाने मध्येच अडवले, “कोणतेही वाईट शब्द बोलू नकोस’. आवाज थोडा मंद झाला आणि म्हणाला, “मी तुझ्याकडूनच सर्व शिव्या शिकलो.’ चौकशी झाली तर मी तुम्हाला उघड करेन.’ व्यवस्थापक निघून गेला आणि ओरडला, ‘अरे देवा, मला कुणासोबत काम करावे लागत आहे ?’२०३५ किंवा २०४० च्या दुकानात आपले स्वागत आहे. एकही मध्यमस्तरीय व्यवस्थापक किंवा एकही कर्मचारी नसेल. सर्वत्र रोबोट असतील. सर्वत्र रोबोटच प्रॉडक्शन बेल्टवर काम करतील. मग, तुम्ही रोबोटला हे घे. माझ्या आईने बनवलेले... असे म्हणू शकणार नाही आणि तो तुमच्या अनुत्पादक वेळेकडे डोळेझाक करेल. तुम्ही शौचालयात जाणे, सिगारेट ओढणे किंवा ‘दही’ सारख्या निरुपयोगी गोष्टी करण्यात किती वेळ वाया घालवला आणि शिफ्टच्या शेवटी तुमचे योगदान काय होते हे ते अचूकपणे नोंदवेल. तुम्हाला एक तर इशारा देणारे पत्र मिळेल किंवा रोबोट्सशी संवाद साधण्याच्या कोर्ससाठी वर्गात पाठवले जाईल. हो, कंपन्या आता विशिष्ट क्षेत्रात प्रशिक्षण घेण्यासाठी तुम्हाला वर्गखोल्यात पाठवतील. एआय कामाच्या ठिकाणी धोका बनत आहे. तुम्हाला विश्वास बसत नसेल, तर येथे एक अलीकडील उदाहरण आहे. अमेरिकेतील एका कुटुंबाने एआय चॅटबॉटचा वापर करून हॉस्पिटलच्या मोठ्या बिलाला आव्हान दिले. त्यामुळे ते जवळपास १.६ कोटी रुपयांवरून सुमारे २७ लाख रुपये झाले. हे कसे झाले याचे आश्चर्य वाटते? कुटुंबातील एका सदस्याचा हृदयविकाराने मृत्यू झाल्यानंतर कुटुंबाला फक्त चार तासांच्या उपचारांसाठी १.९५ लाख डॉलरचे बिल देण्यात आले. परंतु ते विम्याने भरलेले नव्हते. एका कुटुंबाने अँथ्रोपिकच्या एआय चॅटबॉट, क्लाऊडच्या मदतीने आयटमाइज्ड बिलाचे विश्लेषण केले आणि एआयला डुप्लिकेट बिलिंगसारख्या मोठ्या चुका आढळल्या. रुग्णालयाने मास्टर प्रक्रियेसाठी शुल्क आकारले आणि नंतर त्याच्या प्रत्येक उपप्रक्रियेचे स्वतंत्रपणे बिल केले. त्याला अनबंडलिंग म्हणतात. एआय तिथेच थांबले नाही. या चुकांचा उल्लेख करून एक शक्तिशाली कायदेशीर वाद पत्रदेखील तयार केले. यामुळे रुग्णालयाला त्याचे बिल ८०% पेक्षा जास्त कमी करावे लागले. एआयदेखील शिकारी किंमत ओळखण्यास सुरुवात करत आहे. २०२० पासून तुमच्या कामाच्या क्षेत्राबद्दल विचार करा. गेल्या पाच वर्षांत कामाच्या जगात प्रचंड बदल झाले आहेत. साथीच्या रोगाने दूरस्थ आणि हायब्रिड कामाच्या युगाची सुरुवात केली. मानसिक आरोग्य आणि वैयक्तिक आणि कामाच्या जीवनातील कमी होत जाणारे अंतर एकेकाळी कार्यालयात निषिद्ध मानले जात असे. आता नियोक्त्यांसाठी प्राधान्य बनले आहे. लोक निवृत्तीचे वय ६० पेक्षा जास्त करून काम करत आहेत. याचा अर्थ असा की आज कामाच्या ठिकाणी पाच पिढ्या एकत्र राहतात. प्रत्येकी वेगवेगळ्या कामाच्या आणि व्यवस्थापनाच्या शैली आहेत. पुढील दोन दशके आणखी बदल घडवून आणतील. हे बदल मुख्यत्वे एआय द्वारे चालवले जातील. काही वर्षांत मध्यमस्तरीय व्यवस्थापक इतिहास बनतील. एआय कामे हाती घेते. तेव्हा फार कमी लोक महत्त्वाचे आणि सर्जनशील निर्णय घेण्यास सक्षम महासत्ता बनू शकतील. परंतु त्या पातळीपर्यंत पोहोचण्यासाठी तुम्ही पुरेसे पात्र असले पाहिजे. फंडा असा की : भविष्यातील लीडर्स मानव आणि बुद्धिमत्ता प्रणालींमधील समन्वय व्यवस्थापित करतील. परंतु भावनिक बुद्धिमत्ता असलेलेच वेगळे मानले जातील. त्यास सहानुभूती आणि तांत्रिक समजुतीची जोड हवी. असेच लोक भविष्यातील कार्यस्थळाची दिशा ठरवतील.