When Dr. Babasaheb Ambedkar Gave the Clap for the Film ‘Mahatma Phule’.

जेव्हा बाबासाहेबांनी ‘महात्मा फुले’ चित्रपटाला क्लॅप दिला

४ जानेवारी १९५४. मुंबईतील प्रसिद्ध फेमस स्टुडिओ. सेटवर गर्दी. कॅमेरा तयार. दिग्दर्शक आचार्य प्रल्हाद केशव अत्रे (पी.के. अत्रे) उत्सुक. आणि तिथे स्वतः डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर!

बाबासाहेबांनी हातात क्लॅप बोर्ड घेतला... आणि मोठ्या आवाजात म्हटले – Take Clap!

होय, बाबासाहेबांनी मराठी चित्रपटाच्या महुरतसाठी क्लॅप दिला होता! तो चित्रपट होता – ‘महात्मा फुले’ (१९५४).
बाबासाहेबांचे मित्र असलेल्या आचार्य अत्रे यांनी हा चित्रपट महात्मा जोतिबा फुले यांच्या जीवनावर आधारित बनवला होता. फुले हे बाबासाहेबांचे गुरू होते. स्त्रीशिक्षण, अस्पृश्यता निर्मूलन आणि सामाजिक क्रांतीचे ते प्रणेते होते. त्यांच्या कार्याचा आदर व्यक्त करण्यासाठी बाबासाहेब स्वतः मुहूर्ताला उपस्थित राहिले.

त्यांच्यासोबत कर्मवीर भाऊराव पाटील, माई सविता आंबेडकर, अभिनेते बाबुराव पेंढारकर (फुलेंची भूमिका) आणि इतर कलाकार उपस्थित होते. बाबासाहेबांनी पहिला टेक क्लॅप दिला आणि चित्रपटाच्या निर्मितीला शुभेच्छा दिल्या.

चित्रपट पूर्ण झाल्यावर प्रीमियरला बाबासाहेब गेले. फुलेंच्या जीवनातील संघर्ष पाहताना ते भावनाविवश झाले आणि रडले. चित्रपट संपल्यावर त्यांनी अभिनेते बाबुराव पेंढारकर यांना पाठ थोपटून अभिनंदन केले आणि आचार्य अत्रे यांना पत्र लिहून चित्रपटाचे खूप कौतुक केले.

बाबासाहेब चित्रपट पाहण्यास फारसे जात नसत. त्यांनी एका मुलाखतीत सांगितले होते की, “माझ्या आयुष्यात मी फक्त एक डझनभर चित्रपट पाहिले आहेत.” पण सामाजिक सुधारणा आणि शिक्षणाचे माध्यम म्हणून चित्रपट त्यांना महत्त्वाचे वाटत होते. फुले यांच्यावरील हा चित्रपट त्यांच्या दृष्टीने विशेष होता.
हा चित्रपट राष्ट्रीय पुरस्काराने सन्मानित झाला – तो मराठी चित्रपटांसाठी पहिला राष्ट्रपती रजत कमळ पुरस्कार जिंकणारा चित्रपट ठरला.

मित्रांनो, बाबासाहेब केवळ संविधानाचे शिल्पकार नव्हते, तर ते सामाजिक क्रांती आणि शिक्षण यांना सर्व माध्यमांतून पसरवणारे होते. चित्रपट, साहित्य, व्याख्याने – प्रत्येक माध्यमातून ते बदल घडवत होते. आज आपण सर्वांनी त्यांच्या या दूरदृष्टीला सलाम करूया आणि फुले-आंबेडकरांच्या विचारांना चित्रपट, नाटक, सोशल मीडिया यातून पुढे नेऊया.

-विश्वजीत माने