भायखळा येथील उमरखाडीच्या समूह पुनर्विकासाचा प्रस्ताव राज्य सरकारकडे दाखल; स्थानिक रहिवाशांना मिळणार ५०० चौरस फुटांची हक्काची घरे!

मुंबई: दक्षिण मुंबईतील ऐतिहासिक आणि मध्यवर्ती भाग असलेल्या भायखळा परिसरातील उमरखाडी (Umarkhadi, Byculla) येथील रहिवाशांसाठी एक अत्यंत दिलासादायक आणि मोठी बातमी समोर आली आहे. मुंबई इमारत दुरुस्ती आणि पुनर्रचना मंडळाने (म्हाडा) उमरखाडी परिसराचा समूह पुनर्विकास (Cluster Redevelopment) अत्यंत वेगाने मार्गी लावण्यासाठीचा सविस्तर प्रस्ताव आता राज्य शासनाकडे मंजुरीसाठी पाठवला आहे. या महत्त्वकांक्षी प्रस्तावानुसार, अनेक दशके जुन्या आणि मोडकळीस आलेल्या इमारतींमध्ये अत्यंत लहान, म्हणजेच केवळ १८० चौरस फुटांच्या घरात जीव मुठीत धरून जगणाऱ्या हजारो रहिवाशांना थेट ५०० चौरस फुटांची अत्याधुनिक आणि हक्काची घरे मिळण्याचा मार्ग मोकळा होणार आहे.

काय आहे प्रकल्पाचे स्वरूप आणि नियोजन? मिळालेल्या सविस्तर माहितीनुसार, उमरखाडी परिसरातील सुमारे ६.२३ एकर (किंवा अंदाजे २० हजार चौरस मीटरहून अधिक) भूखंडावर हा पुनर्विकास प्रकल्प राबवला जाणार आहे. या क्षेत्रात सुमारे ७० ते ८० वर्षे जुन्या असलेल्या आणि जीर्ण झालेल्या उपकरप्राप्त (सेस - Cess) इमारती, म्हाडाच्या पीएमजीपी (PMGP) इमारती, म्हाडा पुनर्रचित आणि अधिग्रहित इमारती तसेच काही खासगी मालकीच्या मिळून एकूण ८१ जुन्या इमारतींचा समावेश आहे. या सर्व इमारतींमध्ये मिळून तब्बल १,९२८ हून अधिक रहिवासी आणि लहान-मोठे व्यापारी वा व्यावसायिक गाळेधारक वास्तव्यास आहेत.

या संपूर्ण परिसराचा सुनियोजित विकास करण्यासाठी म्हाडाने हा प्रकल्प दोन टप्प्यांत राबविण्याचे ठरवले आहे. पहिल्या टप्प्यात या परिसरातील ३६ इमारतींचा पुनर्विकास केला जाणार असून, त्यासाठीचा प्रस्ताव म्हाडाने अधिकृतपणे गृहनिर्माण विभागाकडे मान्यतेसाठी सादर केला आहे. तर दुसऱ्या टप्प्यातील उर्वरित इमारतींच्या पुनर्विकासाचा सविस्तर प्रस्तावही लवकरच तयार करून तो मंजुरीसाठी सादर केला जाणार आहे. बीडीडी चाळींच्या (BDD Chawls) धर्तीवर कंत्राटदाराची नियुक्ती करून स्वतः म्हाडाकडून किंवा सी ॲण्ड डी (C&D) प्रारूपाच्या माध्यमातून हा प्रकल्प पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे.

४ एफएसआय (FSI) आणि गगनचुंबी इमारतींची निर्मिती: या समूह पुनर्विकास प्रकल्पामुळे उमरखाडी परिसराचे संपूर्ण रूप पालटणार आहे. या संपूर्ण भूखंडावर कमाल ४ इतका एफएसआय (FSI) उपलब्ध होणार असल्यामुळे येथे भव्य आणि गगनचुंबी इमारती (High-Rise Towers) उभारल्या जाणार आहेत. जुन्या व जीर्ण इमारतींच्या जागी निर्माण होणाऱ्या या नवीन इमारतींमध्ये रहिवाशांना मोफत ५०० चौरस फुटांची प्रशस्त आणि सुसज्ज घरे दिली जाणार आहेत.

विशेष म्हणजे, या पुनर्विकास प्रकल्पातून केवळ रहिवाशांचे पुनर्वसनच होणार नाही, तर म्हाडाला अतिरिक्त बांधीव क्षेत्रफळ मिळणार आहे. सूत्रांच्या माहितीनुसार, यातून म्हाडाला अंदाजे साडेसात लाख चौरस फूट किंवा त्याहून अधिक क्षेत्रफळावर हजारो अतिरक्त घरे उपलब्ध होणार आहेत, जी भविष्यात म्हाडाच्या लॉटरीद्वारे सर्वसामान्यांना विक्रीसाठी उपलब्ध करून दिली जातील. शासन स्तरावरून या प्रस्तावाला हिरवा कंदील मिळून अंतिम मंजुरी मिळाल्यानंतर दक्षिण मुंबईतील समूह पुनर्विकासाच्या चळवळीला आणखी वेग येईल, यात शंका नाही.