आयआयटी पदवीधर ते यशस्वी शेतकरी! NHPC चे माजी संचालक संजीव कुमार यादव यांची कानपूरमध्ये 'ड्रॅगन फ्रुट' शेतीतून नवी क्रांती!

कानपूर (उत्तर प्रदेश) : आयुष्यात उच्च शिक्षण, मोठमोठ्या पदव्या आणि सरकारी नोकरीतील सर्वोच्च पद मिळवल्यानंतर बहुतेक जण निवृत्तीनंतरचे आयुष्य आरामात घालवणे पसंत करतात. मात्र, उत्तर प्रदेशातील कानपूर येथील संजीव कुमार यादव यांनी या परंपरेला छेद देत शेती क्षेत्रात एक नवा आदर्श निर्माण केला आहे. आयआयटी रुरकी (IIT Roorkee) मधून एम.टेक. (M.Tech) पदवी मिळवलेले आणि NHPC (नॅशनल हायड्रोइलेक्ट्रिक पॉवर कॉर्पोरेशन) मध्ये संचालक (Director) पदावरून निवृत्त झालेले संजीव कुमार यादव यांनी निवृत्तीनंतर 'ड्रॅगन फ्रुट'ची (Dragon Fruit Farming) यशस्वी शेती करून आधुनिक शेतीची नवी वाट दाखवून दिली आहे.

उच्च शिक्षण आणि कॉरपोरेट क्षेत्रातील कारकीर्द: संजीव कुमार यादव हे मूळचे तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अत्यंत नामांकित नाव आहेत. त्यांनी आयआयटी रुरकी येथून अभियांत्रिकीची उच्च पदवी मिळवली आणि त्यानंतर दीर्घकाळ जलविद्युत क्षेत्रातील महारत्न/नवरत्न कंपनी NHPC मध्ये उच्च पदांवर सेवा बजावली. तेथून संचालक पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर त्यांनी घरामध्ये शांत बसण्याऐवजी काहीतरी नाविन्यपूर्ण आणि समाजासाठी पूरक कार्य करण्याचा निर्णय घेतला. लहानपणापासूनच असलेली शेतीची आवड आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देऊन त्यांनी व्यावसायिक शेतीमध्ये पाऊल ठेवले.

ड्रॅगन फ्रुट शेतीचा यशस्वी प्रयोग: उत्तर प्रदेशातील हवामान आणि जमिनीचा पोत लक्षात घेऊन त्यांनी कानपूरजवळील आपल्या शेतात ड्रॅगन फ्रुटची लागवड करण्याचा निर्णय घेतला.

• शास्त्रीय नियोजन व तंत्रज्ञान: एक कुशल अभियंता असल्याने त्यांनी शेतीच्या पारंपरिक पद्धतींऐवजी वैज्ञानिक दृष्टिकोन स्वीकारला. ड्रॅगन फ्रुटच्या वेलींसाठी योग्य सिमेंटचे खांब (Poles), ठिबक सिंचन (Drip Irrigation) आणि सेंद्रिय खतांचा (Organic Fertilizer) प्रभावी वापर केला.

• उत्पादन आणि नफा: ड्रॅगन फ्रुट हे कमी पाण्यात येणारे आणि उत्तम बाजारभाव मिळवून देणारे फळ मानले जाते. संजीव कुमार यांच्या शेतात आता ड्रॅगन फ्रुटचे भरघोस उत्पादन सुरू झाले असून, या फळांना स्थानिक बाजारासह मोठ्या शहरांमध्येही मोठी मागणी मिळत आहे. या माध्यमातून ते वर्षाला लाखांचे उत्पन्न मिळवत आहेत.

स्थानिक शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणास्थान: संजीव कुमार यादव यांचा हा यशस्वी प्रवास आजूबाजूच्या परिसरातील पारंपरिक शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत प्रेरणादायी ठरला आहे. त्यांनी दाखवून दिले आहे की, शेती हा केवळ उपजीविकेचा मार्ग नसून, योग्य नियोजन, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि व्यवस्थापनाच्या जोरावर तो अत्यंत फायदेशीर व्यवसाय बनू शकतो. आज अनेक तरुण आणि शेतकरी संजीव कुमार यांच्या शेताला भेट देऊन ड्रॅगन फ्रुट लागवडीचे धडे घेत आहेत. "उच्च शिक्षण आणि शेतीची जोड दिल्यास कृषी क्षेत्रात मोठी क्रांती घडवून आणता येते," असा संदेश त्यांनी आपल्या कृतीतून दिला आहे.