वाघ-हत्तींच्या सफारीपलीकडे उत्तराखंडची नवी झेप; गंगोत्री आणि हर्षिलमध्ये पर्यावरणपूरक 'हिमबिबट्या पर्यटन मॉडेल' विकसित करण्याची तयारी

उत्तराखंड म्हटलं की सामान्यतः पर्यटकांच्या डोळ्यासमोर येतात ते दाट जंगले, वाघ, हत्ती आणि जिप सफारी. मात्र, आता या पारंपारिक वन्यजीव पर्यटनाच्या पलीकडे जात उत्तराखंड सरकारने एक अत्यंत अभिनव आणि धाडसी पाऊल उचलले आहे. राज्याच्या उच्च हिमालयातील भागात वास्तव्य करणाऱ्या आणि अत्यंत दुर्मीळ समजल्या जाणाऱ्या 'हिमबिबट्या'चे (Snow Leopard) नियंत्रित आणि पर्यावरणपूरक दर्शन पर्यटकांना घडवण्यासाठी एक विशेष वन्यजीव पर्यटन मॉडेल (Wildlife Tourism Model) विकसित करण्याची तयारी वेगाने सुरू करण्यात आली आहे. लडाखच्या यशस्वी पॅटर्नवरून प्रेरणा घेऊन हे पाऊल उचलण्यात आले आहे.

राज्याच्या पर्यटन आणि वन विभागाकडून यासाठी उच्च हिमालयातील संभाव्य भागांचा सविस्तर अभ्यास केला जात आहे. विशेषतः गंगोत्री राष्ट्रीय उद्यान, निसर्गरम्य हर्षिल (Harsil) परिसर आणि अस्कोट वन्यजीव अभयारण्य (Askot Wildlife Sanctuary) या भागांवर प्रशासनाकडून विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. गंगोत्री राष्ट्रीय उद्यानात हिमबिबट्यासह अनेक दुर्मीळ हिमालयीन प्रजातींचा नैसर्गिक अधिवास आहे. या उपक्रमांतर्गत हिमालयाचा हा 'घोस्ट' किंवा 'हिमालयीन भूत' म्हणून ओळखला जाणारा हा लाजरा प्राणी पर्यटकांना पर्यावरणपूरक पद्धतीने अनुभवता यावा, यासाठी विशेष मार्गदर्शक तत्त्वे तयार केली जात आहेत.

स्थानिक रोजगाराला चालना आणि वन्यजीव संरक्षण: या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश केवळ पर्यटनाला चालना देणे हा नसून, याद्वारे वन्यजीव संरक्षणाला प्राधान्य देणे आणि स्थानिक नागरिकांना रोजगाराच्या नवीन संधी उपलब्ध करून देणे हा आहे. लडाखच्या धर्तीवर राबविण्यात येणाऱ्या या मॉडेलमध्ये स्थानिक गावकऱ्यांना होमस्टे (Homestays), प्रशिक्षित गाईड सेवा आणि निसर्ग-आधारित उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे सामावून घेतले जाणार आहे. यामुळे पर्यटन आणि पर्यावरण यांच्यात योग्य तो समतोल राखला जाईल. उत्तराखंडमधील या नव्या पर्यटन प्रकल्पामुळे देशभरातील निसर्गप्रेमी आणि वन्यजीव अभ्यासकांमध्ये कमालीची उत्सुकता पाहायला मिळत असून, हिवाळी पर्यटनाला यामुळे एक नवी दिशा मिळणार आहे.