
महात्मा ज्योतिराव फुले, ज्यांना लोकप्रियपणे ज्योतिबा फुले किंवा क्रांतिसूर्य म्हणून ओळखलं जातं, हे १९व्या शतकातील भारतातील एक महान समाजसुधारक, विचारवंत आणि क्रांतिकारक होते. त्यांनी जातीव्यवस्था, स्त्री-शोषण, अंधश्रद्धा आणि सामाजिक असमानतेविरुद्ध सातत्याने लढा दिला. त्यांच्या पत्नी सावित्रीबाई फुले यांच्यासोबत त्यांनी केलेल्या कामामुळे भारतीय समाजात शिक्षण आणि समतेची नवी दिशा निर्माण झाली. ज्योतिबा फुले हे केवळ शाळा काढणारे नव्हते, तर त्यांनी समाजाच्या मुळाशी असलेल्या अन्यायाला आव्हान दिले आणि शोषित वर्गाला स्वाभिमान आणि शिक्षणाची शक्ती दिली.
ज्योतिराव फुले यांचा जन्म ११ एप्रिल १८२७ रोजी पुण्यात एका साध्या माळी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील गोविंदराव फुले भाजी आणि फुले विकून कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करत असत. आई चिमणाबाई लहानपणीच वारल्या. लहानपणी ज्योतिबांना शाळेत जाण्याची संधी मिळाली, पण जातीभेदामुळे शिक्षण अर्धवट सोडावे लागले. नंतर स्कॉटिश मिशन हायस्कूलमध्ये त्यांनी शिक्षण पूर्ण केले. तिथे त्यांना शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमाची, अमेरिकन स्वातंत्र्यलढ्याची आणि थॉमस पेन यांच्या स्वातंत्र्याच्या विचारांची ओळख झाली. या विचारांनी त्यांच्या मनात सामाजिक न्यायाची बीजं रोवली गेली. १८४८ मध्ये एका ब्राह्मण मित्राच्या लग्न समारंभात जातीभेदामुळे त्यांना अपमानित व्हावे लागले. त्याच क्षणी ज्योतिबांनी मनात ठरवले की आता जातीव्यवस्था आणि स्त्रियांवर होणारा अन्याय यांच्याविरुद्ध आयुष्यभर लढाई करायची.
ज्योतिबा आणि सावित्रीबाई फुले यांनी सर्वात मोठी क्रांती केली ती स्त्रीशिक्षणाच्या क्षेत्रात. १ जानेवारी १८४८ रोजी पुण्यातील भिडे वाड्यात भारतातील पहिली मुलींची शाळा सुरू केली. सुरुवातीला फक्त सहा मुली शाळेत आल्या होत्या. सावित्रीबाई फुले यांना ज्योतिबांनी घरी स्वतः शिकवून शिक्षिका बनवले. पुढच्या काही वर्षांत त्यांनी तीन-चार मुलींच्या शाळा सुरू केल्या. अस्पृश्य मुलांसाठीही शाळा काढली. कामगारांसाठी रात्रीचे वर्ग घेतले आणि विधवांसाठी आश्रमही उभारला. त्या काळात स्त्रियांना शाळेत पाठवणे हे मोठे पाप समजले जात होते. लोकांनी ज्योतिबा आणि सावित्रीबाईंना दगड मारले, घाण फेकली, धमक्या दिल्या. पण या जोडीने कधीही मागे हटले नाही. ब्रिटिश सरकारच्या बोर्ड ऑफ एज्युकेशनने १८५२ मध्ये त्यांच्या कामाचं कौतुक करून सन्मानित केले. ज्योतिबा म्हणत की, “मातृशिक्षणामुळे मुलांच्या प्रगतीत खूप मोठी सुधारणा होते.” त्यांनी स्त्रीशिक्षणाला सामाजिक परिवर्तनाचे प्रमुख साधन मानले.
१८७३ मध्ये ज्योतिबांनी आणखी एक ऐतिहासिक पाऊल उचलले. २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी त्यांनी सत्यशोधक समाजची स्थापना केली. या समाजाचा मुख्य उद्देश होता शूद्र, अतिशूद्र (दलित) आणि स्त्रियांना ब्राह्मणवादी वर्चस्वातून मुक्त करणे, त्यांना शिक्षण देणे आणि समाजात खरी समता प्रस्थापित करणे. सत्यशोधक समाजात सर्व जाती-धर्मातील लोकांना सदस्यत्व दिले गेले. ब्राह्मण पुजाऱ्यांशिवाय लग्न करण्याची प्रथा सुरू केली. ज्योतिबांनी आपली स्वतःची विहीर सर्वांसाठी खुली केली आणि घरी सर्व जातींच्या लोकांना जेवायला बोलावले.ते अस्पृश्यता, बालविवाह, सतीप्रथा आणि विधवा-शोषण यांच्याविरुद्ध सतत लढत राहिले. त्यांच्या या कामामुळे शोषित वर्गाला स्वाभिमान मिळाला आणि समाजात नवीन जागृती निर्माण झाली.
ज्योतिबा फुले हे लेखनातही तितकेच ताकदवान होते. त्यांची पुस्तके समाजातील खोटेपणा आणि अन्याय उघड करणारी होती. ‘गुलामगिरी’ या पुस्तकात त्यांनी जातीव्यवस्थेला जोरदार टीका केली आणि अमेरिकेतील गुलाम मुक्ती लढ्याला ते समर्पित केले. ‘शेतकऱ्याचा आसूड’ या पुस्तकात शेतकऱ्यांच्या आर्थिक शोषणावर सडकून टीका केली आणि शेतकऱ्यांना जमीन सुधारणा व स्वावलंबनाची गरज सांगितली. ‘त्रुतीया रत्न’ हे नाटक आणि ‘ब्राह्मणांचे कसब’ हे लेखन यातून ते समाजातील ब्राह्मणवादी वर्चस्व आणि खोट्या रूढींना आव्हान देतात. त्यांच्या लेखनातून शिक्षण, समता आणि न्याय यांचा संदेश स्पष्टपणे येतो.
१८८८ मध्ये विठ्ठलराव वंदेकर यांनी ज्योतिबांना ‘महात्मा’ ही प्रतिष्ठित पदवी दिली. दुर्दैवाने २८ नोव्हेंबर १८९० रोजी वयाच्या ६३ व्या वर्षी स्ट्रोकमुळे त्यांचा मृत्यू झाला. पण त्यांचा वारसा आजही जिवंत आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना ज्योतिबांच्या विचारांनी खूप प्रेरणा मिळाली. आज सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, अनेक शाळा, सामाजिक संस्था आणि चळवळी त्यांच्या नावाने चालतात. भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ टपाल तिकिटे काढली आणि अनेक ठिकाणी पुतळे उभारले आहेत.
महात्मा ज्योतिराव फुले यांचा सर्वात मोठा योगदान म्हणजे त्यांनी समाजाला ‘शिक्षण हे स्वातंत्र्याचं हत्यार आहे’ हा संदेश दिला. त्यांनी केवळ शाळा काढल्या नाहीत तर शोषित आणि दुर्लक्षित वर्गाला विचार करण्याची, प्रश्न विचारण्याची आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याची हिंमत दिली. स्त्रीशिक्षण, दलित-शूद्रांच्या हक्क, शेतकऱ्यांच्या समस्या आणि सामाजिक समता यासाठी त्यांनी जे काम केले ते आजही भारतीय समाजासाठी मार्गदर्शक आहे. त्यांच्या जयंतीनिमित्त (११ एप्रिल) त्यांना श्रद्धांजली वाहताना आपणही त्यांच्या विचारांचे पालन करून समतेच्या दिशेने पाऊल टाकूया.
-विश्वजीत माने
शहर
- नाशिक: १८ वर्षीय विद्यार्थ्याची मित्रांनीच दगड आणि धारदार शस्त्राने वार करून केली निर्घृण हत्या; चौघे संशयित ताब्यात
- नाशिक: २४ ते २७ नोव्हेंबरदरम्यान नाशिक-त्र्यंबक मार्गावरील वाहतूक बंद! पुलाच्या गर्डर कामामुळे पर्यायी मार्ग आणि वेळापत्रक जाहीर
- नाशिक: महापालिकेत स्वीकृत नगरसेवकांवरून भाजपमध्ये मोठा भूकंप! शहराध्यक्षांचा राजीनामा घेतला, ठाकरे गटाचे दोन उमेदवार नियुक्त
- पुणे: चार वर्षांच्या मुलीच्या वाढदिवशीच शिक्षिकेची निर्घृण हत्या! पुरंदर तालुक्यातील घटनेने हळहळ, आरोपी दीर ७ तासांत जेरबंद
महाराष्ट्र
- कोल्हापूर: टेम्पोतून उतरताना बैल उधळला, पकडायला गेले अन् जीवाला मुकले! आजरा तालुक्यात तारेच्या कुंपणाचा शॉक लागून शेतकऱ्याचा मृत्यू; मायलेकरांवर गुन्हा दाखल
- नाशिक: १८ वर्षीय विद्यार्थ्याची मित्रांनीच दगड आणि धारदार शस्त्राने वार करून केली निर्घृण हत्या; चौघे संशयित ताब्यात
- नाशिक: २४ ते २७ नोव्हेंबरदरम्यान नाशिक-त्र्यंबक मार्गावरील वाहतूक बंद! पुलाच्या गर्डर कामामुळे पर्यायी मार्ग आणि वेळापत्रक जाहीर
- नाशिक: महापालिकेत स्वीकृत नगरसेवकांवरून भाजपमध्ये मोठा भूकंप! शहराध्यक्षांचा राजीनामा घेतला, ठाकरे गटाचे दोन उमेदवार नियुक्त
गुन्हा
- अमरावती: बाळ विक्री प्रकरणाचे धागेदोरे अकोल्यापर्यंत! चौथे बालक सुखरूप ताब्यात, दाम्पत्याला अटक; तपासातून धक्कादायक खुलासे
- पुणे: चार वर्षांच्या मुलीच्या वाढदिवशीच शिक्षिकेची निर्घृण हत्या! पुरंदर तालुक्यातील घटनेने हळहळ, आरोपी दीर ७ तासांत जेरबंद
- ठाणे: शहापुरात संतापजनक घटना: ओळखीच्या तरुणाचे ७ वर्षांच्या मुलीवर अत्याचार; पोटदुखीतून धक्कादायक प्रकार उघड
- नाशिक: निवृत्त आरटीओ अधिकारी हेमंत हेमाडे यांची राहत्या घरात गोळी झाडून आत्महत्या
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १७ नोव्हेंबर २०२६: सूर्य आणि मंगळ करणार राजयोग निर्माण, या राशींचे नशीब फळफळणार!
- आजचे राशिभविष्य १४ नोव्हेंबर २०२६: बुधादित्य योग आणि शनिकृपेमुळे या राशींचे नशीब उजळणार, जाणून घ्या काय सांगते तुमचे भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- गोवा: विधानसभेचे १६ डिसेंबरला एकदिवसीय अधिवेशन; विरोधकांचा 'लोकशाहीचा अपमान' म्हणत हल्लाबोल
- नवी दिल्ली: युधिष्ठिर सेतूवर भरधाव एसयूव्हीची ऑटोला धडक; पळण्याच्या नादात सहा जणांना चिरडले, दोघांचा मृत्यू
- नवी दिल्ली: ५० वर्षांहून जुनी इमारत कोसळल्याने चिमुकल्यासह दोघांचा मृत्यू; मी १० वर्षांपूर्वीच घर सोडण्याचा सल्ला दिला होता, म्हणत मामाला अनावर झाले अश्रू!
- गोवा: लोकशाहीच्या रक्षणासाठी भाजपने पणजीत काढली 'लोकशाही बचाव' पदयात्रा!
























Subscribe to my channel




