पिनेलोपी गोल्डबर्ग यांचा कॉलम:‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎जगातील दोन महासत्तांना‎ एकत्र काम करावे लागेल‎

बीजिंगमध्ये डोनाल्ड ट्रम्प आणि शी जिनपिंग यांच्यातील‎शिखर परिषदेत आयात कर, तैवान किंवा इराण‎युद्धासारख्या मुद्द्यांवर कोणतीही निर्णायक चर्चा झाली‎नसली, तरी संयमित आणि सौहार्दपूर्ण पद्धतीने ही बैठक‎पार पडली. त्यातून एका नव्या व्यावहारिक दृष्टिकोनाचे‎संकेत मिळाले. या बैठकीने स्पष्ट केले की, दोन्ही‎महासत्तांना आता एकमेकांवरील खोल आर्थिक‎अवलंबित्व मान्य करावे लागेल.‎ बीजिंगमधील चर्चेत अमेरिकन व चिनी राष्ट्रपती‎द्विपक्षीय संबंधांकडे केवळ भूराजकीय स्पर्धेच्या‎दृष्टिकोनातून पाहत नव्हते, हे स्पष्ट दिसून आले.‎ अमेरिकेने चीनला एक बलाढ्य आर्थिक प्रतिस्पर्धी‎म्हणून स्वीकारणे म्हणजे स्वतःचा प्रभाव कमी करणे‎नव्हे, तर वास्तवाची जाणीव होय. चीनच्या उदयावर ‎‎अमेरिकेत अनेक वर्षे एक ठरावीक पद्धतीने चर्चा होत ‎‎आली आहे. सुरुवातीला त्याचा इन्कार केला गेला, नंतर ‎‎नाराजी व्यक्त करण्यात आली आणि अखेरीस ते‎वास्तव स्वीकारावे लागले.‎ दुहेरी अंकातील आर्थिक वाढीच्या काळात अनेक ‎‎अमेरिकन विश्लेषकांनी चीनचे अधिकृत आकडे ‎‎अविश्वसनीय किंवा अतिशयोक्त असल्याचे सांगत‎त्यांना नाकारले होते. मात्र, चीनच्या आर्थिक प्रगतीकडे ‎‎दुर्लक्ष करणे अशक्य होत गेल्यानंतर त्याच्या यशाचे श्रेय‎औद्योगिक धोरण, बौद्धिक संपदेची चोरी आणि‎चलनातील हस्तक्षेप यांसारख्या कथित अन्यायकारक‎पद्धतींना दिले जाऊ लागले. आता मात्र हे नरेटिव्ह‎टिकवणे कठीण झाले आहे.‎ कारण चीनने अनेक रणनीतिक उद्योगांमध्ये तांत्रिक‎आघाडी मिळवली आहे. विशेषतः चिनी ईव्ही‎उत्पादकांनी कमी किमतीच्या मॉडेलपासून प्रगत प्रीमियम‎ब्रँडपर्यंत विविध क्षेत्रांत जागतिक स्तरावरील प्रतिस्पर्धी‎म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण केली आहे.‎औषधनिर्मिती क्षेत्रातही चिनी कंपन्या नावीन्यपूर्ण बनल्या‎आहेत. सेमीकंडक्टर क्षेत्रात चीनने प्रगत चिप्स‎उत्पादनात महत्त्वपूर्ण प्रगती केली असली, तरी तो अद्याप‎टीएसएमसीपेक्षा मागे आहे. अशा परिस्थितीत चीनच्या‎तांत्रिक प्रगतीला नाकारण्याऐवजी किंवा त्यात अडथळे‎निर्माण करण्याऐवजी अमेरिकेने हे मान्य केले पाहिजे‎की, चिनी स्पर्धा आता कायम राहणार आहे. त्यामुळे‎आर्थिक सहअस्तित्व आणि मर्यादित सहकार्य यासाठी‎ठोस चौकट उभी करणे आवश्यक आहे. ट्रम्प‎यांच्यासोबत बीजिंगला गेलेल्या प्रमुख अमेरिकन सीईओ‎आणि उद्योग नेत्यांनीही पूर्णपणे वेगळे होणे वास्तववादी‎किंवा योग्य नसल्याचे स्पष्ट केले.‎ त्याऐवजी निवडक क्षेत्रांमध्ये परस्परावलंबित्व कायम‎ठेवणे हा अधिक व्यवहार्य मार्ग असल्याचे त्यांनी‎सांगितले. शी जिनपिंग यांनी द्विपक्षीय संबंध स्पष्ट‎करण्यासाठी ‘थ्युसीडिड्स ट्रॅप’चा उल्लेख केला.‎राजकीय शास्त्रज्ञ ग्रॅहम एलिसन यांनी उदयोन्मुख शक्ती‎आणि प्रस्थापित महासत्ता यांच्यात निर्माण होणाऱ्या‎संघर्षाच्या धोक्यासाठी हा शब्दप्रयोग केला होता.‎ मात्र, अमेरिकेसमोर अनेक आव्हाने असली, तरी तिला‎क्षीण होत चाललेली महासत्ता म्हणणे अद्याप घाईचे‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎ठरेल. आजही अमेरिका नवकल्पना आणि उद्योजकतेचे‎जागतिक केंद्र आहे. संगणक, इंटरनेट, स्मार्टफोन आणि‎एआयसारख्या गेल्या शतकातील अनेक परिवर्तनकारी‎तंत्रज्ञानांची निर्मिती अमेरिकेत झाली आहे. वैज्ञानिक‎नेतृत्व, भांडवली बाजार, उद्योजकीय संस्कृती आणि‎संस्थात्मक लवचिकता यांचा संगम अमेरिकेसारखा‎अन्य कोणत्याही देशाकडे नाही.‎ अब्जाधीश गुंतवणूकदार वॉरेन बफे यांनी एकदा म्हटले‎होते की, १७७६ पासून अमेरिकेविरुद्ध पैज लावून‎कोणीही यशस्वी झालेले नाही. त्यामुळे जगाला आता या‎दोन सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थांमध्ये अधिक‎सहकार्याची गरज भासणार आहे.‎ (@प्रोजेक्ट सिंडिकेट)‎ आज अमेरिका आणि चीन या दोन्ही‎देशांसमोर जवळपास समान आव्हाने‎आहेत : वेगाने होणारे तांत्रिक बदल,‎एआय, आर्थिक अस्थिरता, सामाजिक‎विषमता आणि हवामान बदल. या‎समस्यांवर उपायासाठी दोन्ही देशांनी‎एकत्रितपणे काम करणे गरजेचे आहे.‎