पुणे: मक्याच्या भाकरीऐवजी मुरघासाला मका; पावसाअभावी पिके करपल्याने इंदापुरातील शेतकऱ्यांचा हटके आणि फायदेशीर हिशेब!

पुणे: जिल्ह्यातील इंदापूर तालुक्यात आणि आसपासच्या ग्रामीण भागात हवामानातील बदलांमुळे आणि पावसाने ऐन वेळी दडी मारल्यामुळे शेती क्षेत्रासमोर मोठे संकट उभे ठाकले आहे. पावसाअभावी पिके पिवळी पडून करपू लागल्यामुळे शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होत आहे. अशातच, इंदापूर तालुक्यातील शेतकऱ्यांनी पारंपरिक पिकांच्या पद्धतीला फाटा देत एक अत्यंत वेगळा आणि फायदेशीर व्यावसायिक हिशेब मांडला आहे. मक्याच्या दाण्यांपासून किंवा कणसांपासून भाकरी किंवा इतर अन्नधान्य मिळवण्याऐवजी, आता येथील शेतकरी संपूर्ण मक्याचे पीक जनावरांच्या मुरघासासाठी (Silage) जागेवरच विकण्याला प्राधान्य देत आहेत.

काय आहे नेमका बदल आणि शेतकऱ्यांचा हिशेब? पारंपरिक पद्धतीने मक्याची लागवड केल्यानंतर कणीस पक्के होणे, त्याची काढणी करणे, मळणी करणे आणि बाजारात विक्रीसाठी नेणे यामध्ये मोठा खर्च आणि वेळेचा अपव्यय होतो. त्यातच हवामानाची अनिश्चितता आणि पावसाचा लहरीपणा यामुळे हातात काहीच पडणार नाही, अशी भीती शेतकऱ्यांमध्ये निर्माण झाली आहे. यावर मात करण्यासाठी इंदापुरातील शेतकऱ्यांनी एक सोपा पर्याय निवडला आहे. पिकाची पूर्ण वाढ होण्याआधी किंवा निसवणीच्या काळात, मक्याचे हिरवेगार उभे पीक थेट दूध उत्पादक प्रकल्प, गोठा चालक किंवा मुरघास (Silage) तयार करणाऱ्या व्यावसायिकांना जागेवरच विकले जात आहे.

या पद्धतीमुळे शेतकऱ्यांना मक्याची कणीस तयार होण्याची वाट पाहावी लागत नाही. पीक सुकण्यापूर्वी किंवा करपण्यापूर्वीच कमी कालावधीत रोख पैसे हातात पडतात. तसेच मळणीचा आणि बाजारपेठेत वाहतूक करण्याचा खर्च पूर्णपणे वाचतो. जनावरांसाठी पौष्टिक असा 'मुरघास' बनवण्यासाठी आजकाल बाजारात मक्याच्या हिरव्या पिकाला प्रचंड मागणी आहे. त्यामुळे धान्याच्या उत्पन्नापेक्षा जागेवरच संपूर्ण झाडासह मका विकणे शेतकऱ्यांसाठी अधिक फायदेशीर आणि खात्रीशीर आर्थिक उत्पन्नाचा स्रोत ठरत आहे.

बाजारातील आवक घटण्याची शक्यता: शेतकऱ्यांनी मक्याच्या पारंपरिक धान्योत्पादनापेक्षा मुरघासासाठी उभे पीक विकण्याचा हा नवा ट्रेड स्वीकारल्यामुळे आगामी काळात खुल्या बाजारात मक्याच्या दाण्यांची आवक रोडावण्याची मोठी शक्यता वर्तवली जात आहे. पोल्ट्री उद्योगासाठी आणि पशुखाद्यासाठी लागणाऱ्या मक्याच्या पुरवठ्यावर याचा परिणाम होऊ शकतो. मात्र, निसर्गाच्या लहरीपणाशी दोन हात करत इंदापुरातील शेतकऱ्यांनी काढलेले हे व्यावसायिक गणित सध्या सर्वत्र चर्चेचा विषय ठरले असून, संकटाच्या काळात उत्पन्नाचा हा नवा मार्ग इतर भागातील शेतकऱ्यांसाठीही मार्गदर्शक ठरत आहे.