युद्धाबाबत ट्रम्प यांच्याकडे‎आता वेळ कमी राहिलाय‎:अमेरिकेने गोंधळात हल्ला केला होता‎

संघर्षविराम वाढवणे, समुद्री नाकेबंदी‎कडक करणे यामुळे अमेरिकेला वेळ‎मिळू शकतो. पण त्यामुळे इराण झुकणार‎नाही. नाकेबंदीचा परिणाम दिसण्यासाठी‎अनेक महिने लागू शकतात. ट्रम्प‎यांच्याकडे इतका संयम नाही.‎नोव्हेंबरमध्ये मध्यावधी निवडणुका‎देखील आहेत.‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎अमेरिका-इराण युद्धाला आता दोन महिने झाले आहेत.‎व्हेनेझुएलाच्या अनुभवामुळे अतिउत्साहित होऊन‎अमेरिकेने असा विचार केला होता की इराणवर‎अचानक हल्ला व त्याच्या सर्वोच्च नेत्यासह वरिष्ठ‎अधिकाऱ्यांची हत्या या रणनीतीमुळे युद्ध काहीच‎दिवसांत संपेल. पण ही रणनीती यशस्वी झाली नाही.‎इराणमध्ये सत्ताबदल झाला, पण आता तिथे इस्लामिक‎रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सचे शासन सुरू आहे।‎

इराणमध्ये दोन समांतर लष्करी रचना आहेत. ‘आर्तेश’ ‎‎नियमित सैन्य म्हणून पारंपरिक संरक्षणाची जबाबदारी ‎‎सांभाळते, तर आयआरजीसीचे काम क्रांतीचे संरक्षण ‎‎करणे आहे. एक सेना राष्ट्राध्यक्षांच्या माध्यमातून‎सर्वोच्च नेत्याला अहवाल देते, तर दुसरी थेट त्यांनाच ‎‎अहवाल देते. अमेरिका-इस्त्रायलच्या सुरुवातीच्या ‎‎बॉम्बहल्ल्यानंतर ‘आेलिस संकट’ समोर आले. इराणने ‎‎खाडी सहकार्य परिषद देशांना आणि हाेर्मुझला एक‎प्रकारे आेलिस बनवले. या परिस्थितीला सामोरे ‎‎जाण्यासाठी दोन पर्याय होते. पहिला मिलिटरी‎एस्कलेशन म्हणजे इराणी भूमीवर सैनिक पाठवणे आणि ‎‎इराणी संरचनांवर हल्ले करणे. दुसरा, कूटनीतिच्या‎पातळीवर तडजाेड. ट्रम्प यांनी दुसरा मार्ग निवडत‎इराणला मोठ्या आर्थिक सवलतींची ऑफर दिली आहे.‎बदल्यात त्याच्या समृद्ध युरेनियम साठ्याचे हस्तांतरण‎आणि हॉर्मुझ खुले करण्याची मागणी केली आहे. इराणने‎हा प्रस्ताव स्वीकारला नाही, कारण त्याला वाटते की ते‎विश्वास ठेवण्यासारखे नाहीत. अमेरिका देत असलेली‎आॅफर २०१५ च्या संयुक्त व्यापक कृती योजनाव आणि‎युद्धापूर्वी आेमानच्या मध्यस्थीने झालेल्या चर्चांतील‎प्रस्तावांपेक्षाही वाईट आहे. इराणला असेही वाटते की‎आता ते स्वीकारण्याची सक्ती नाही. कारण‎सत्ताबदलाचा धक्का तो आधीच सहन करून बसला‎आहे. तसेच त्याने हेही समजून घेतले आहे की हाेर्मुझ‎बंद करणे हे आर्थिक युद्धात अत्यंत प्रभावी शस्त्र आहे.‎सध्या पुढील मार्गाचा अंदाज लावता येतो. अमेरिका‎कदाचित सैनिक न पाठवता चर्चा सुरूच ठेवेल. ट्रम्प‎यांच्या शैलीनुसार यात काही धमक्या असतील. काही‎बॉम्बहल्लेही शक्य आहेत. पण अमेरिकेसाठी वेळ आता‎हातातून निसटत आहे. हल्ले सुरू करण्यापूर्वी‎अमेरिकेला हे समजून घ्यायला हवे होते की लष्करी‎मोहिमेतून काय साध्य होऊ शकते. इस्लामिक शासनाची‎अंतर्गत एकजूट आणि संघटित विरोधकांचा अभाव‎यामुळे तिथे सत्ताबदल सोपा नाही. तसेच, यासाठी‎जमिनीवरील लष्करी मोहीम आवश्यक आहे.‎अमेरिका-इस्त्रायलच्या लष्करी हल्ल्यांनी इराणच्या अणु‎कार्यक्रमाला मोठे नुकसान जरूर केले आहे. पण‎त्यामुळे वैज्ञानिक ज्ञान आणि मानवी संसाधन संपवता‎येत नाही. इतिहास साक्षी आहे की देश अण्वस्त्रे मिळवू‎इच्छितात. ते कसेही करून ती मिळवतातच. जास्तीत‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎जास्त अमेरिका-इस्त्रायल हे काही काळ पुढे ढकलू‎शकतात. त्याचप्रमाणे इराणचा शस्त्रसाठा पूर्णपणे‎संपवणे कठीण आहे. विशेषतः या शस्त्र कार्यक्रमाला‎आधार देणारे तांत्रिक ज्ञान आणि औद्योगिक रचना. खरे‎तर अमेरिका-इस्त्रायलने खामेनी आणि इतर नेत्यांची‎हत्या करून मोठी चूक केली. आता ट्रम्प स्वतःच म्हणत‎आहेत की इराणमध्ये नेतृत्व विस्कळीत झाले आहे‎आणि चर्चेसाठी कोणीच उरलेले नाही.‎

संघर्षविराम वाढवणे आणि समुद्री नाकेबंदी अधिक‎कडक करणे यामुळे अमेरिकेला वेळ मिळू शकतो. पण‎त्यामुळे इराण झुकणार नाही. नाकेबंदीचा परिणाम‎दिसण्यासाठी अनेक महिने लागू शकतात. ट्रम्प यांच्यात‎इतका संयम नाही. नोव्हेंबरमध्ये निवडणुका देखील‎आहेत.

(हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.)‎

This post was originally published on this site.