गँग वॉर, पॉर्शे क्रॅश ते रिव्हेंज किलिंग: पुण्यातील बालगुन्हेगारीची काळी बाजू

राष्ट्रीय आणि महाराष्ट्रातील आकडेवारी (NCRB २०२३)-
NCRB च्या २०२३ अहवालानुसार देशभरात ३१,३६५ बालगुन्हेगारीच्या प्रकरणांची नोंद झाली आहे. हे २०२२ च्या तुलनेत २.७ टक्के वाढ आहे. गुन्ह्यांचा दर (क्राईम रेट) १ लाख बालसंख्येमागे ६.९ वरून ७.१ झाला आहे. बहुसंख्य बालगुन्हेगार (७९ टक्के) १६ ते १८ वर्षांच्या वयोगटातील आहेत.

महाराष्ट्राने यात ३,९७० प्रकरणे नोंदवली आहेत, जी देशातील एकूण बालगुन्हेगारीच्या १२ टक्के आहेत. राज्य सरकारने विधान परिषदेत सादर केलेल्या उत्तरानुसार (डिसेंबर २०२५), महाराष्ट्र बालगुन्हेगारीत देशातील अव्वल राज्यांपैकी एक आहे. यातील जवळपास ८० टक्के बालगुन्हेगार १६-१८ वर्षे वयोगटातील आहेत. २०१३ ते २०२२ या दशकात महाराष्ट्रात ५५,८५२ बालगुन्हेगारी प्रकरणे नोंदली गेली होती (मध्य प्रदेशनंतर दुसरे स्थान).

पुण्यातही ही समस्या गंभीर आहे. पुणे पोलिसांच्या आकडेवारीनुसार २०२३ मध्ये सुमारे ४१४ प्रकरणे (६६६ बालगुन्हेगार) नोंदवली गेली. २०२४ मध्ये ही संख्या ४४६ प्रकरणे (७५० बालगुन्हेगार) पर्यंत गेली. २०२५ मध्ये (उपलब्ध आकडेवारीनुसार) एकूण प्रकरणांत काही प्रमाणात घट दिसली (उदा. ३६८ प्रकरणे), पण हिंसक आणि गंभीर गुन्ह्यां (हत्या, मारामारी, गँग वॉर) मधील बालगुन्हेगारांचा सहभाग चिंताजनक आहे. २०२३ मध्ये १६० गंभीर प्रकरणे बालगुन्हेगारांशी संबंधित होती, तर २०२४ मध्ये १३६. किरकोळ कारणांवरून (मोबाइल, पैसे, गर्लफ्रेंड) मारामारी आणि गँगमध्ये सामील होणे ही मुख्य समस्या आहे.

पुण्यातील २-३ धक्कादायक प्रकरणे
१. पुणे पॉर्शे क्रॅश प्रकरण (मे २०२४): कल्याणीनगर येथे १७ वर्षीय मुलाने (ज्याचे वडील श्रीमंत उद्योगपती आहेत) दारू पिऊन पॉर्शे कार चालवली आणि दोन IT व्यावसायिकांना ठार मारले. हा अपघात रात्री २.३० च्या सुमारास झाला. बाल न्याय कायद्यानुसार प्रकरण बाल न्याय मंडळाकडे गेले. या प्रकरणाने देशभरात बालगुन्हेगारी, पालकांची जबाबदारी आणि कायद्यातील सुधारणांवर चर्चा निर्माण केली. सुप्रीम कोर्टाने नंतर काही आरोपींना जामीन दिला, पण पालकांच्या जबाबदारीवर टीका केली.

२. निखिल अखाडे हत्या प्रकरण (ऑक्टोबर २०२३): नाना पेठ येथे आंदेकर गँग आणि थोम्बरे/गायकवाड गँगमधील वैरातून निखिल अखाडे (२९) याची हत्या झाली. आंदेकर गँगच्या सदस्यांनी (सुर्यकांत आंदेकरसह) अखाडे आणि त्याच्या साथीदारावर धारदार शस्त्राने हल्ला केला. या गुन्ह्यात तीन बालगुन्हेगार (मायनर्स) सामील होते. पोलिसांनी त्यांना ताब्यात घेतले आणि बाल न्याय मंडळाकडे प्रकरण पाठवले. हा गँग वॉरचा भाग होता आणि त्यानंतरच्या आंदेकर हत्येशी (२०२४) जोडला गेला.

३. गणेश काळे हत्या प्रकरण (नोव्हेंबर २०२५): कोथरूड-खडी मशीन चौकाजवळ गणेश काळे (३०) याची गोळीबार आणि हत्याकांड झाले. हे आंदेकर गँगशी संबंधित ‘रिव्हेंज किलिंग’ होते. आरोपींमध्ये दोन १७ वर्षीय बालगुन्हेगार (काकडे वस्ती, कोंढवा) सामील होते. पोलिसांनी ७ तासात आरोपींना पकडले. या प्रकरणात गँग रायव्हलरी आणि बालगुन्हेगारांचा गँगमध्ये सक्रिय सहभाग दिसून आला.

कारणे आणि चिंता
- कुटुंब आणि समाज: पालकांची उदासीनता, एकल पालकत्व, आर्थिक दबाव.
- सोशल मीडिया आणि साथीदारांचा प्रभाव: गँग कल्चर, हिंसक व्हिडिओ, ड्रग्जचा वापर.
- शाळा सोडणे आणि बेरोजगारी: १६-१८ वयोगटातील मुले शिक्षण सोडून गुन्ह्यांकडे वळतात.
- शहरातील वाढती गर्दी आणि गँग वॉर: पुण्यातील हदपसर, कोंढवा, नाना पेठसारख्या भागांत गँग सक्रिय.

पुणे पोलिसांनी बालगुन्हेगारांसाठी सुधार गृहे, काउंसेलिंग आणि पुनर्वसन कार्यक्रम राबवले आहेत, तरीही गंभीर गुन्ह्यांत वाढ ही चिंतेची बाब आहे.

निष्कर्ष आणि उपाय
महाराष्ट्र आणि पुण्यात बालगुन्हेगारीचा कल वाढतो आहे असे म्हणणे आकडेवारीनुसार आंशिक खरे आहे — राष्ट्रीय पातळीवर २.७% वाढ, महाराष्ट्रात उच्च प्रमाण, पुण्यात संख्येत काही घट पण हिंसकतेत वाढ. ही समस्या सोडवण्यासाठी शाळा-कॉलेज स्तरावर जागरूकता, कुटुंब सल्लामसलत, पोलिस-समाज सहकार्य आणि बाल न्याय कायद्यात (JJ Act) कठोर अंमलबजावणी गरजेची आहे. बालगुन्हेगारांना ‘गुन्हेगार’ न समजता ‘सुधारण्यायोग्य’ म्हणून पाहणे आणि त्याचवेळी पीडितांना न्याय देणे हा संतुलित दृष्टिकोन आवश्यक आहे.

सर्व आकडेवारी NCRB २०२३, महाराष्ट्र सरकारच्या उत्तर आणि पुणे पोलिसांच्या अधिकृत माहितीवर आधारित आहे. ही समस्या एकट्या पोलिसांची नाही — समाज, शिक्षण आणि कुटुंब यांची जबाबदारी आहे. पुणे ‘शिक्षणाचे शहर’ म्हणून ओळखले जाते; ते ‘सुरक्षित शहर’ही राहिले पाहिजे.