मनोज जोशी यांचा कॉलम:‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎इराणविरुद्धच्या युद्धामागे‎ फक्त भू-राजकीय घटक नव्हे‎

मध्यपूर्वेतील युद्धाचा एक चिंताजनक पैलू म्हणजे‎धार्मिक दृष्टिकोनातून त्याचे चित्रण केले जात आहे.‎यामुळे संघर्षाची खरी भूृ-राजकीय कारणे दडली‎जातात. म्हणजे शक्ती संतुलन, संसाधनांसाठी स्पर्धा‎आणि प्रादेशिक वर्चस्व. अमेरिका, इस्रायल आणि‎इराण या तिन्ही देशांच्या नेत्यांच्या जाहीर विधानांमध्ये‎धार्मिक प्रतिके दिसतात. अलीकडेच ट्रम्प ओव्हल‎ऑफिसमध्ये धर्मगुरूंच्या गटासोबत प्रार्थना करतानाचा‎एक फोटो समोर आला. धर्मगुरूंनी राष्ट्राध्यक्षांसाठी‎ईश्वरीय मार्गदर्शन आणि ज्ञानासाठी तसेच अमेरिकन ‎‎सशस्त्र दलांच्या सुरक्षिततेसाठी प्रार्थना केली.‎ संघर्षाच्या दोन्ही बाजूंचे नेते धार्मिक विषयांना आवाहन ‎‎करतात आणि त्यांच्या समर्थकांना इतिहास आणि ‎‎संस्कृतीच्या प्रतीकांपासून प्रेरणा घेण्यास उद्युक्त‎करतात. दोन्ही बाजूंचे अनेक जणांना असाही विश्वास ‎‎विश्वास असतो की देव त्यांच्यासोबत आहे. त्यांच्या ‎‎विरोधकांविरुद्ध हिंसाचाराचे समर्थन करतो. या ‎‎विचारसरणीचा एक ऐतिहासिक संदर्भ देखील ‎‎आहे—पॅलेस्टाईनच्या नियंत्रणासाठी ख्रिश्चन आणि ‎‎मुस्लिमांमध्ये लढलेल्या युद्धांची मालिका धर्मयुद्धे होती.‎इस्रायली राजकारणात धार्मिक चिन्हे आणि संदर्भ‎नवीन नाहीत. नेतन्याहू यांनी वारंवार बायबलमधील शत्रू‎अमालेकचा उल्लेख केला आहे. त्याला ते गाझाच्या‎रहिवाशांशी जोडतात. ज्यू धर्मग्रंथ तोरामध्ये‎त्यांच्याविरुद्ध युद्ध करण्याचे आवाहन केलेले आहे.‎औपचारिकपणे इस्रायल हे एक धर्मनिरपेक्ष आणि‎लोकशाही राज्य आहे. संयुक्त राष्ट्र महासभेचा ठराव‎181 अंतर्गत स्थापन झाले आहे. अलिकडच्या वर्षांत‎उजव्या विचारसरणीच्या पक्षांनी असे वातावरण निर्माण‎केले आहे की जणू काही हे राज्य देवाच्या इच्छेने निर्माण‎झाले आहे. काही अतिरेकी राजकारणी असा दावा‎करतात की इस्रायलच्या सीमा नाईल नदीपासून युफ्रेटिस‎नदीपर्यंत पसरल्या आहेत - उदाहरणार्थ- बायबलमध्ये‎वर्णन केले आहे.‎ ऑगस्ट 2025 मध्ये नेतन्याहू यांनी असेही म्हटले होते की‎ते ग्रेटर इस्रायलच्या संकल्पनेशी खोलवर वचनबद्ध‎आहेत. त्यात केवळ पॅलेस्टिनी प्रदेशच नाही तर जॉर्डन,‎इजिप्त, सीरिया आणि लेबनॉनचे काही भाग देखील‎समाविष्ट असू शकतात. त्यांचे मंत्री बेझालेल स्मोट्रिच‎यांनी असे संकेत दिले आहेत की जॉर्डन आणि‎त्यापलीकडे इराकमध्ये इस्रायलचा विस्तार पूर्वनियोजित‎आहे. अमेरिकन उजव्या विचारसरणीच्या नेत्यांनीही‎आगीत तेल ओतले आहे. विरोधी पक्षाला वाईट म्हणून‎दाखवण्याची अमेरिकन नेतृत्वाची प्रवृत्ती देखील स्पष्ट‎आहे. पेंटागॉनच्या पत्रकार परिषदेत अमेरिकेचे संरक्षण‎मंत्री पीट हेगसेथ म्हणाले, धार्मिक भविष्यवाण्यांनी‎भ्रमित झालेल्या इराणी लोकांनी अण्वस्त्रे बाळगू नयेत.‎गेल्या आठवड्यात मार्को रुबियो यांनी असेही म्हटले‎होते की इराणला धार्मिक कट्टरवादी चालवत आहेत.‎अमेरिकन वॉचडॉग मिलिटरी रिलिजियस फ्रीडम‎फाउंडेशनकडे काही तक्रारी आल्या आहेत. त्यानुसार‎काही अधिकाऱ्यांनी अमेरिकन सैन्याला सांगितले की‎इराणशी युद्धामुळे आर्मगेडन किंवा अंत काळ होऊ‎शकतो अशा तक्रारी मिळाल्या आहेत. बायबलनुसार‎देवाचे सैन्य आणि वाईट शक्तींच्या सैन्यामध्ये अंतिम‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎निर्णायक युद्ध होईल ते ठिकाण म्हणजे आर्मगेडन होय.‎यातून जगाचा अंत होईल. द एंड टाइम्स म्हणजे‎जागतिक युद्धे आणि नैसर्गिक आपत्तींमध्ये अँटीक्राइस्ट‎उदयास येईल. यातून शेवटी प्रभू येशू ख्रिस्ताचे‎पुनरागमन होईल. ते वाईटाचा पराभव करतील.‎इराणमध्ये देखील अंत काळाशी संबंधित श्रद्धा आहेत.‎यानुसार बारावा इमाम गैबतमध्ये आहे - म्हणजेच‎लोकांच्या नजरेपासून लपलेला आहे. असे मानले जाते‎की तो शेवटच्या काळात प्रकट होईल आणि वाईटाच्या‎शक्तींविरुद्ध लढेल. त्याच्या आगमनाने अत्याचार आणि‎अन्याय संपतील. शांती आणि न्याय स्थापित होईल.‎इस्लामचे पुनरुज्जीवन होईल.‎ अली खमेनी यांच्या मृत्युच्या परिस्थितीमुळे ते शहीद‎मानले जातात. इराणने त्यांच्या हौतात्म्याचा उपयोग‎जनतेचा पाठिंबा मिळवण्यासाठी केला आहे. अशा‎धार्मिक व्याख्या तडजोडीसाठी कोणतीही जागा‎संपवतात.वाईटाच्या दरम्यान दैवीरित्या ठरलेल्या लढाई‎म्हणून चित्रित करतात तेव्हा संवाद आणि शांततेसाठी‎राजकीय जागा खूपच संकोचली जाते.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे)‎ संघर्षाच्या दोन्ही बाजूंचे नेते धार्मिक‎विषयांचा उल्लेख करतात आणि त्यांच्या‎समर्थकांना ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक‎प्रतीकांपासून प्रेरणा घेण्यास उद्युक्त‎करतात. दोन्ही बाजूंचा असा विश्वास‎आहे की ईश्वर त्यांच्यासोबत आणि‎त्यांच्या विरोधकांविरुद्ध आहे.‎