पलकी शर्मा यांचा कॉलम:युद्ध पश्चिम आशियात सुरू‎ आणि जिंकतायत पुतीन‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या युद्धाचे भू-राजकीय‎परिणाम वाढत आहेत. इराण आणि इस्रायल यांच्यात‎वारंवार क्षेपणास्त्रे डागली जात आहेत. आखाती‎प्रदेशातील तेल प्रकल्पांना लक्ष्य करण्यात आले आहे.‎महत्त्वाच्या सागरी मार्गांवर तेल जहाजे अडकली‎आहेत. जगभरातील देश ऊर्जा पुरवठ्यातील संभाव्य‎व्यत्ययांसाठी तयारी करत आहेत. अमेरिकेचे मित्र राष्ट्रे‎अशा संघर्षात नाहक अडकली जात आहेत. वास्तविक‎त्यांना युद्ध टाळायचे होते.‎ या सर्व गोंधळात, एक प्रश्न उपस्थित होतो : या युद्धात‎व्लादिमीर पुतीन एकमेव विजेते असतील का? पुतीन‎यांनी अमेरिका-इस्रायली आक्रमकतेवर टीका केली‎आहे. त्यांनी आधीच इराणच्या नवीन सर्वोच्च नेत्याचे ‎‎अभिनंदन केले आहे. त्यांनी ट्रम्प यांच्याशीही बोलून ‎‎मध्यस्थी करण्याची ऑफर दिली आहे. यामुळे युरोपीय‎देश खूप अस्वस्थ झाले आहेत. ते म्हणतात की या‎युद्धाचा एकमेव फायदा पुतीन यांना होणार आहे - आणि ‎‎प्रत्यक्षात त्यांचा युक्तिवाद योग्य आहे. पहिले कारण ‎‎म्हणजे या युद्धाने युक्रेनवरून जगाचे लक्ष वळवले‎आहे. आता पुतीन यांच्यावर लढाई थांबवण्याचा‎कोणताही मोठा दबाव नाही. अगदी नियोजित शांतता‎चर्चा देखील पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत. शिवाय‎पुतीन यांच्या भातात एक नवीन बाण आहे: अमेरिका‎इराणवर हल्ला करू शकते तर ते रशियाला युक्रेनवर‎हल्ला करू नये असे कसे सांगू शकतात? दुसरे कारण‎म्हणजे या युद्धामुळे रशियाचे ऊर्जा उत्पन्न वाढत आहे.‎आखाती तेल आणि वायू कमी होत आहेत. रशियन‎ऊर्जेची मागणी वाढली आहे. अमेरिका रशियन वायू‎आणि तेलावरील निर्बंध उठवण्याचा विचार करत आहे.‎पुतीन या संकटाचा पुरेपूर फायदा घेत आहेत. पुतीन‎म्हणतात की ते युरोपला ऊर्जा विकण्यास तयार आहेत.‎परंतु युरोपीय देशांनी दीर्घकालीन सहकार्याची हमी द्यावी‎ही त्याची अट असेल. काही युरोपीय देशांनीही या‎कल्पनेला पाठिंबा दिला आहे. उदाहरणार्थ- हंगेरी‎रशियन ऊर्जेवरील निर्बंध उठवण्याची मागणी करत‎आहे. हा त्यांना संकटावरील उपाय वाटतो. पण‎दीर्घकालीन चित्र अधिक गुंतागुंतीचे आहे. रशिया‎पश्चिम आशिया अमेरिकेच्या वर्चस्वाखाली पाहू‎इच्छित नाही. ते या प्रदेशात आपली पकड कायम ठेवू‎इच्छितात . 2024 च्या अखेरीस बशर अल-असद यांना‎सीरियन अध्यक्षपदावरून काढून टाकल्यानंतर ही एक‎पकड सैल झाली होती. 2015 मध्ये पुतीन यांनी सीरियन‎गृहयुद्धात हस्तक्षेप केला होता. असद यांना जवळपास‎एक दशक सत्तेत ठेवले. त्या बदल्यात रशियाने पश्चिम‎आशियात एक धोरणात्मक पाय रोवले. परंतु आता ते‎संपले आहे. येथे इराणची भूमिका येते. अलिकडच्या‎वर्षांत रशियाने तेहरानमधील राजवटीशी आपले संबंध‎अधिक दृढ केले आहेत. युक्रेनियन युद्ध सुरू‎झाल्यानंतर इराणने रशियन सैन्याला शाहिद आत्मघाती‎ड्रोन पुरवले. रशियाने या ड्रोनचे स्थानिक उत्पादन‎करण्यासाठी करारावर स्वाक्षरी केली. ते रशियाच्या‎लष्करी कारवायांचा कणा बनले आहेत. गेल्या वर्षीच‎रशियाने युक्रेनवर असे 50 हजारांहून अधिक ड्रोन‎डागले होते. पण पुतीन त्याच प्रकारे प्रत्युत्तर देतील‎अशी शक्यता कमी दिसते. क्रेमलिन म्हणते की इराणने‎लष्करी मदत मागितली नाही. तसे केले तरी रशिया मदत‎करेल अशी शक्यता नाही, कारण त्याला स्वतःचे युद्धही‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎लढायचे आहे. तथापि, पुतीन इतर मार्गांनी मदत करू‎शकतात. म्हणजे गुप्तचर यंत्रणेद्वारे. अमेरिकन‎अधिकाऱ्यांनुसार रशिया इराणला प्रमुख लक्ष्ये, रडार‎आणि संभाव्य हल्ल्याच्या ठिकाणांबद्दल माहिती पुरवत‎आहे. त्याहूनही महत्त्वाचे म्हणजे पुतीन अमेरिका आणि‎इराणमधील पूल म्हणून काम करू शकतात. त्यांचे ट्रम्प‎आणि इराणी राजवटीशी जवळचे संबंध आहेत. म्हणून‎दोन्ही बाजूंना मार्ग हवा असेल तर पुतीन ते घडवून‎आणू शकतात. सध्या कोणीही ती भूमिका बजावू‎शकत नाही. ट्रम्प चिनी लोकांवर विश्वास ठेवत नाहीत‎आणि इराण युरोपीय लोकांवर विश्वास नाही. आखाती‎देश स्वतः या संघर्षात अडकले आहेत आणि भारताने‎मध्यस्थी ‎त रस दाखवलेला नाही. अशा प्रकारे सर्व‎पर्याय जवळपास केवळ रशियावर अवलंबून आहेत.‎आणि अर्थातच हे परोपकारी पाऊल ठरणार नाही. पुतीन‎यांनी ट्रम्प यांच्यासाठी तणाव कमी करण्याचा मार्ग‎मोकळा केल्यास त्यांना त्या बदल्यात काहीतरी मिळू‎शकते - कदाचित युक्रेन मुद्द्यावर सवलत.‎ (हे लेखिकेचे वैयक्तिक मत आहे. )‎ इराण युद्धामुळे युक्रेनवरून जगाचे लक्ष‎वळले आहे. युद्ध थांबवण्यासाठी पुतीन‎यांच्यावर आता कोणताही मोठा दबाव‎नाही. नियोजित शांतता चर्चा देखील पुढे‎ढकलण्यात आल्या. शिवाय युद्धामुळे‎रशियाचे ऊर्जा उत्पन्नही वाढत आहे.‎

This post was originally published on this site.