सुधीर चौधरी यांचा कॉलम:खेळाडूपेक्षा संघ मोठा असा‎विचार आता जिंकतोय…‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎आपण टी-20 विश्वचषकातील भारताच्या विजयाकडे‎फक्त स्कोअरबोर्डच्या दृष्टिकोनातून पाहिले तर‎आपल्याला त्याचे खरे महत्त्व कळणार नाही. हा विजय‎भारतीय क्रिकेटमधील एका मोठ्या बदलाचे संकेत‎देतो. हा केवळ 11 खेळाडूंच्या संघाचा विजय नाही तर‎गेल्या काही वर्षांत विकसित झालेल्या एका नवीन‎व्यवस्थेचा आहे. बराच काळ भारतीय क्रिकेट सुपरस्टार‎खेळाडूंभोवती फिरत होते. कधी संघ सचिन तेंडुलकर‎म्हणून ओळखला जात असे, तर कधी सौरव‎गांगुलीच्या नेतृत्वाखाली तो ओळखला जात असे.‎त्यानंतर महेंद्रसिंग धोनी आणि नंतर रोहित शर्मा सारख्या‎कर्णधारांच्या नेतृत्वाखाली. संघाची ही ओळख‎ अनेकदा एकाच व्यक्तीशी जोडली जात असे.‎ 1983 चा विश्वचषक अजूनही कपिलचा संघ म्हणून ‎‎आठवतो. 2007 आणि 2011 च्या संघांना धोनीचा संघ ‎‎म्हटले जात असे. अलिकडच्या वर्षांत //"रोहितचा संघ’‎हा शब्द देखील वारंवार ऐकू येत आहे. पण यावेळी चित्र ‎‎बदलले आहे. या संघात प्रतिमा इतरांपेक्षा मोठी आहे‎असा खेळाडू नाही. या संघात तरुण, प्रतिभावान खेळाडू ‎‎आहेत. परंतु संपूर्ण संघावर वर्चस्व गाजवणारा एकही‎व्यक्ती नाही. जाहिरातींमध्ये हे खेळाडू कमी दिसतील.‎परंतु ते योग्य वेळी मैदानावर नक्कीच उत्कृष्ट कामगिरी ‎‎करतात. हे या विजयाचे सर्वात मोठे आकर्षण आहे.‎भारतीय क्रिकेट आता सुपरस्टार संस्कृतीच्या पलीकडे‎एका संघ संस्कृतीकडे जात आहे. या टप्प्यावर विजयाचे‎श्रेय एकाच खेळाडूस नव्हे तर संपूर्ण व्यवस्थेला दिले‎जाते. या बदलाचा आणखी एक रंजक पैलू आहे :‎पहिल्यांदाच संघाचा सर्वात मोठा चेहरा खेळाडू किंवा‎कर्णधार नसून संघ प्रशिक्षक आहे. आणि तो पोस्टर बॉय‎आहे-गौतम गंभीर . फुटबॉलच्या जगात हे मॉडेल बरेच‎जुने आहे. तिथे मोठे क्लब त्यांच्या व्यवस्थापकांद्वारे‎ओळखले जातात. ही विचारसरणी आता भारतीय‎क्रिकेटमध्ये दिसून येत आहे. गौतम गंभीरने‎प्रशिक्षकपदाची सूत्रे स्वीकारली तेव्हा त्यांनी‎सुरुवातीपासूनच स्पष्ट केले होते: संघात स्थान आता‎नावाने नाही तर कामगिरीने निश्चित केले जाईल. पूर्वी‎निवडकर्ते, कर्णधार आणि प्रशिक्षक प्रमुख खेळाडूंना‎वगळण्यास कचरत असत. पण आता ही परिस्थिती‎बदलत आहे. आता संघ एका स्टारवर अवलंबून राहणार‎नाही. येते प्रत्येक खेळाडूला हे समजते की त्याने चांगली‎कामगिरी केली नाही तर त्याची जागा घेण्यासाठी अनेक‎खेळाडू तयार असतात. ही विचारसरणी त्याच्या‎स्वतःच्या अनुभवातूनही निर्माण होते. 2011 चा‎विश्वचषक अंतिम सामना आठवून बघा. गौतम गंभीरने‎त्या सामन्यात 97 धावांची महत्त्वाची खेळी खेळली. पण‎त्या विजयाची चर्चा अनेकदा धोनीच्या षटकारांवर‎आणि त्याच्या कर्णधारपदावर केंद्रित होती. टी20‎विश्वचषकात संजू सॅमसनच्या तीन डावांकडे पहा -‎97, 89, 89... प्रत्येक वेळी तो शतकाच्या इतक्या जवळ‎आला. पण त्याने धावगती कमी होऊ दिली नाही आणि‎वैयक्तिक विक्रम करण्यासाठी एकही चेंडू वाया‎घालवला नाही. पूर्वी मोठे खेळाडू शतक गाठताना मोठे‎फटके सोडून एक धाव घेऊन त्यांचे शतक पूर्ण करायचे.‎पण आता 99 धावांवर पोहोचल्यानंतरही हे नवीन‎खेळाडू षटकार किंवा चौकारांबद्दल विचार करतात.‎गौतम गंभीरने वारंवार सांगितले आहे की क्रिकेट हा एक‎सांघिक खेळ आहे. विजयाचे श्रेय कोणत्याही एका‎खेळाडूला देऊ नये. आता भारतीय संघाचे प्रशिक्षक‎म्हणून त्यांनी संघाच्या संस्कृतीत तेच तत्वज्ञान‎रुजवण्याचा प्रयत्न केला आहे. परंतु हा बदल सोपा‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎नव्हता. संघ हरायचा तेव्हा गंभीरला सर्वात आधी लक्ष्य‎केले जायचे. सोशल मीडियावर त्यांच्यावर टीका झाली‎. पण मोठ्या योजना एका रात्रीतून अपेक्षित परिणाम देत‎नसतात. आज भारताकडे कसोटी, एकदिवसीय आणि‎टी-20 साठी स्वतंत्र, मजबूत संघ आहेत. असा देश‎जगात एकमेव असावा. शिवाय भारतीय क्रिकेटमध्ये 100‎आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील खेळाडूंचा विशाल टॅलेंट पूल‎आहे.‎ ही परिस्थिती अचानक निर्माण झालेली नाही.‎बीसीसीआयने बेंगळुरूमध्ये एक सेंटर ऑफ एक्सलन्स‎स्थापन केले. तेथे खेळाडूंना आधुनिक प्रशिक्षण आणि‎तांत्रिक सुविधा मिळतात. देशांतर्गत क्रिकेटच्या‎बक्षिसाच्या रकमेत जवळपास 300 टक्क्यांनी वाढ‎करण्यात आली. महिला क्रिकेटला पुरुष क्रिकेटइतकेच‎महत्त्व देण्यात आले व आयपीएलसारखीच महिला‎प्रीमियर लीग सुरू करण्यात आली. आणि आज भारत‎पुरुष आणि महिला क्रिकेटमध्ये विश्वविजेता आहे.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे. )‎ संघात इतर खेळाडूंपेक्षा मोठी प्रतिमा‎असलेला असा एकही सुपरस्टार नाही. हा‎संघ तरुण, प्रतिभावान खेळाडूंनी मिळून‎बनलेला आहे. जाहिरातींमध्ये ते कमी‎दिसतील. परंतु योग्य वेळी ते मैदानावर‎नक्कीच उत्कृष्ट कामगिरी करतात.‎

This post was originally published on this site.