लेफ्टनंट जनरल सय्यद अता हसनैन यांचा कॉलम:‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎पाकलाच दहशतवादाचे मूळ ‎उद्ध्वस्त करण्यात रस नाही‎

पाकिस्तान पुन्हा एकदा अंतर्गत अशांततेच्या काळात‎प्रवेश करत असल्याचे दिसते. ही बाब भूतकाळातील‎परिचित नमुन्याची पुनरावृत्ती असली तरी यावेळी ते‎अधिक कठीण प्रादेशिक आणि आर्थिक परिस्थितीच्या‎काळात घडत आहे. बलूच बंडखोर आणि इस्लामी‎अतिरेक्यांमधील संघर्षांमुळे अलीकडेच सुरक्षा दलांत‎मोठ्या प्रमाणात मृत्यू,जीवितहानी झाली. अशा घटना‎वेगवेगळ्या नाहीत.‎ एकीकडे बलुच लिबरेशन आर्मीने पाकिस्तानी सैन्याशी‎थेट चकमकींद्वारे बलुचिस्तानमध्ये बंडखोरी मोहीम पुन्हा‎सुरू केली. दुसरीकडे हरनाई आणि पंजगुरमध्ये‎अलिकडचे लष्करी छापे तेहरिक-ए-तालिबान‎पाकिस्तान नेटवर्कविरुद्ध सक्रिय केल्याचे दिसतात. हे ‎‎दुहेरी-आघाडीचे अंतर्गत आव्हान - फुटीरतावादी‎बंडखोरी आणि वैचारिक दहशतवाद - भूतकाळात ‎‎पाकिस्तानला त्रास देणाऱ्या आव्हानासारखेच ‎‎आहे.पाकिस्तान सैन्याची तैनाती अद्याप ऑपरेशन ‎‎झर्ब-ए-अज्बच्या पातळीपर्यंत पोहोचलेली नाही. परंतु ‎‎भूतकाळातील अनुभवानुसार दीर्घकाळाच्या संघर्षामुळे ‎‎अनेकदा असा बदल होतो. मोठ्या प्रमाणात अंतर्गत सैन्य ‎‎तैनात केल्याने नागरी क्षेत्रांचे लष्करीकरण, राजकीय ‎‎अस्थिरताव बाह्य आघाड्यांवरून सैन्य मागे घेणे असे‎धोके निर्माण होतात. १६ डिसेंबर २०१४ रोजी‎पेशावरमधील आर्मी पब्लिक स्कूलवरील हल्ल्याची‎आठवण पाकिस्तानच्या धोरणात्मक जाणीवेत खोलवर‎कोरलेली आहे. परिस्थितीमुळे ती निर्माण झाली त्या‎परिस्थितींकडे आजपर्यंत मूलभूतपणे लक्ष दिले गेले‎नाही. येथूनच पाकिस्तानचा कायमचा विरोधाभास स्पष्ट‎होतो. इस्लामी दहशतवादाला अजूनही वैचारिक समस्या‎म्हणून नव्हे तर सुरक्षा समस्या म्हणून पाहिले जाते.‎कट्टरवादाचे जाळे तोडण्यासाठी, धार्मिक अर्थ‎सुधारण्यासाठी किंवा समाजातील अतिरेकी कथनांना‎आव्हान देण्यासाठी सातत्यपूर्ण प्रयत्न केले गेले नाहीत.‎दरम्यान, बलूच बंडखोरीचा सामना जवळपास पूर्णपणे‎बळाच्या वापराद्वारे केला जात आहे. हे दोन पूर्णपणे भिन्न‎प्रकारचे संघर्ष आहेत. परंतु पाकिस्तान दोन्ही एकाच‎जुन्या पद्धतीने हाताळत आहे. प्रादेशिक परिमाण ही‎समस्या आणखी गुंतागुंतीची करते. आजचा‎अफगाणिस्तान हा केवळ पाकिस्तानचा शेजारीच नाही‎तर पाकिस्तानला कमकुवत करणाऱ्या कारवाया शक्य‎असलेले क्षेत्र आहे. काबूलमधील पाकिस्तानचा प्रभाव‎अपेक्षेपेक्षा कमकुवत असल्याचे सिद्ध झाले आहे.‎अमेरिका पुन्हा एकदा पाकिस्तानचा मित्र बनले आहे.‎अमेरिकेने कधीही दीर्घकालीन स्थिरतेत रस दाखवला‎नाही. सौदी अरेबिया, तुर्कीये आणि इतर प्रभावशाली‎इस्लामिक देशांनीही पाकिस्तानमधील अतिरेकीपणाचा‎सामना करण्यासाठी धार्मिक किंवा वैचारिक‎पुढाकारांमध्ये फारसा रस दाखवला नाही. पाकिस्तान‎दहशतवादाचा बळी आहे कारण त्याच्याकडे लष्करी‎क्षमता नाही, तर हिंसाचाराला चालना देणाऱ्या वैचारिक,‎राजकीय आणि प्रादेशिक विरोधाभासांचे निराकरण‎त्याने कधीही केलेले नाही. परंतु आपल्यासारख्या‎शेजाऱ्यांसाठी ही चिंतेची बाब असली पाहिजे. इतिहास‎दाखवतो की पाकिस्तानचे अंतर्गत सुरक्षा चक्र हिंसक‎वळण घेते तेव्हा त्याचे परिणाम त्याच्या सीमांच्या‎पलीकडे पसरतात. तसे अनेकदा घडले आहे. पाकिस्तान‎या हिंसाचाराच्या लाटेला बाह्य कट रचण्याचा प्रयत्न‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎करेल. नेहमीप्रमाणे तो भारताकडे बोट दाखवेल. परंतु‎असे आरोप सत्याला विचलित करू शकत नाहीत. जम्मू‎व काश्मीरमध्ये दहशतवादी गटांचा वापर करण्यासाठी‎दशके त्यांना पोसणे हे स्वतःच्या पायावर स्वत:च कुऱ्हाड‎मारण्यासारखे ठरू शकते.‎ दहशतवादाशी संबंधित विविध गट त्यांच्या मर्यादेत राहत‎नाहीत. धोरणात्मक साधन म्हणून हिंसाचाराचे‎सामान्यीकरण समाजावर देखील परिणाम करते.‎धार्मिक, वांशिक किंवा राजकीय अशा सर्व प्रकारच्या‎कारणांसाठी बळाचा वापर न्याय्य मानला जाऊ लागतो.‎संघटित सामाजिक प्रतिकार होत नाही तोपर्यंत अर्थपूर्ण‎बदल होण्याची शक्यता कमी आहे.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.)‎ पाकिस्तानकडे लष्करी क्षमता नाही म्हणून‎हा देश दहशतवादाने पीडित आहे, असे‎नाही. वास्तविक पाकने हिंसाचाराला‎चालना देणाऱ्या वैचारिक, राजकीय‎आणि क्षेत्रीय विरोधाभासांचे निराकरण‎केलेले नाही हे समस्येचे मूळ कारण आहे.‎