राष्ट्रीय पक्षी मोर फक्त धान्यच नाही, तर किडे, साप आणि लहान प्राणीही खातो.

**राष्ट्रीय पक्षी मोर काय खातो? वाचून तुम्हालाही वाटेल आश्चर्य** भारताचा राष्ट्रीय पक्षी म्हणून ओळखला जाणारा मोर केवळ त्याच्या मनमोहक पिसारा आणि दिमाखदार नृत्यासाठीच नाही, तर त्याच्या वैविध्यपूर्ण आणि काहीशा अनपेक्षित आहारासाठीही ओळखला जातो. अनेकांना मोर फक्त धान्य किंवा फळे खातो असे वाटत असले तरी, प्रत्यक्षात त्याचा आहार खूप व्यापक असतो, ज्यात किडे, लहान साप आणि इतर लहान प्राण्यांचाही समावेश असतो. निसर्गात उपलब्ध असलेल्या अन्नाच्या प्रकारानुसार मोराच्या आहारात बदल होत जातो. शेतजमिनी, घनदाट जंगल आणि मानवी वस्तीजवळच्या भागांत तो मोठ्या सहजतेने स्वतःसाठी अन्न शोधतो. **धान्य आणि बियाणे (Grains and Seeds):** मोराच्या दैनंदिन आहारात विविध प्रकारच्या धान्याचा महत्त्वाचा वाटा असतो. गहू, तांदूळ, ज्वारी आणि बाजरी यांसारखी धान्ये तो आवडीने खातो. अनेक वनस्पतींची बियाणे आणि गवताचे दाणेही त्याच्या भोजनात समाविष्ट असतात. शेतीच्या आसपासच्या परिसरात राहणारे मोर शेतात काढणीनंतर जमिनीवर पडलेले दाणे आणि कणसं सहजपणे टिपतात. यामुळे शेतात धान्याचे नुकसान होण्यापासूनही एक प्रकारे प्रतिबंध होतो. **किडे आणि कीटक (Insects and Pests):** मोराचा आहार केवळ शाकाहारी नसून, तो मांसाहारीही असतो. टोळ, मुंग्या, भुंगे, अळी आणि इतर अनेक लहान कीटक मोर मोठ्या आवडीने खातो. विशेषतः पावसाळ्यात, जेव्हा किड्यांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढते, तेव्हा हा मोराचा मुख्य आहार बनतो. मोराद्वारे या किड्यांचे सेवन केल्याने शेतीतील पिकांचे नुकसान करणारे हानिकारक कीटक नैसर्गिकरित्या नियंत्रणात येतात, ज्यामुळे शेतकऱ्यांची एक मोठी मदत होते. मोराचे हे कार्य पर्यावरणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. **लहान सरपटणारे प्राणी (Small Reptiles):** मोराच्या आहारातील सर्वात आश्चर्यकारक भाग म्हणजे लहान सरपटणारे प्राणी. मोर लहान साप, पाल आणि सरडे यांना आपले भक्ष्य बनवतो. विषारी नसलेल्या लहान सापांवर मोर अतिशय वेगाने झडप घालून त्यांना पकडतो. यामुळे गावाकडील भागांमध्ये आणि शेतीच्या आसपासच्या परिसरात सापांची संख्या नैसर्गिकरित्या नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते. ही मोराची एक अशी सवय आहे, जी अनेकांना माहीत नसते आणि ती परिसरातील नैसर्गिक संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. **फळे आणि कोवळी फुले (Fruits and Flowers):** मोराच्या आहारात हंगामाप्रमाणे फळांचाही समावेश असतो. तो जंगलातील विविध प्रकारची जंगली फळे आणि कोवळी, रसाळ फुले खातो. झाडावरून जमिनीवर पडलेली पिकलेली फळेही मोर शोधून खातो. फळांची उपलब्धता हंगामावर अवलंबून असल्याने, वर्षभरात त्याच्या आहारातील फळांचे प्रमाण बदलत राहते. **कोवळी पाने आणि अंकुरलेली पिके (Tender Leaves and Sprouts):** मोर काही विशिष्ट वनस्पतींची कोवळी पाने देखील खातो. शेतातील भाजीपाला किंवा नुकतीच अंकुरलेली पिकेही तो टिपतो. विशेषतः सकाळी लवकर उठून तो जमिनीवर फिरत अन्न शोधतो आणि अशा प्रकारच्या वनस्पतीजन्य पदार्थांचा आस्वाद घेतो. त्याच्या आहार शोधण्याच्या सवयीमुळे तो परिसरातील नैसर्गिक संतुलन राखण्यास मदत करतो. **लहान उभयचर प्राणी (Small Amphibians):** लहान बेडूक आणि त्यांची पिल्लेही मोराच्या आहारात समाविष्ट असतात. विशेषतः ओलसर किंवा दलदलीच्या ठिकाणी मोर अशा उभयचर प्राण्यांची शिकार करतो. पावसाळ्यात जेव्हा अशा प्राण्यांची संख्या वाढते, तेव्हा मोर त्यांना अधिक प्रमाणात खाताना दिसतो, ज्यामुळे परिसरातील कीटक आणि उभयचर प्राण्यांचे प्रमाण नैसर्गिकरित्या संतुलित राहते. थोडक्यात, भारताचा राष्ट्रीय पक्षी मोर केवळ आपल्या सौंदर्यानेच नव्हे, तर त्याच्या वैविध्यपूर्ण आहारामुळे पर्यावरणातील नैसर्गिक संतुलन राखण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावतो. त्याच्या या अनोख्या खाण्याच्या सवयी वाचून निश्चितच तुम्हालाही आश्चर्य वाटले असेल.